Full text of "MSX Mozaik 1987 nummer 1"

See other formats

j-flJLi 1 LTnnn W H — \ n nnri W nnn ,m/S pH rl h h' h h h H, M m W m m n< m m L»

-I Hhm p h h h m h m h h HjH h HnJ-OCrCMj-( H H M ƒ#

fUTrm_n

»—'. i—. r-/ tak H H H H H M H H M H H H W H W h| V-< *-)

{ *H <-®H ( i—i m M M H H H M H M H H i " -1 H H M H

M h M W H H H H H H H H H M M W m ,h M h > w w . r , > .,
< ,*-< m H H H M m H H pH H h ,H r-( H mm HHnli K H m

1 H H H H H H H r|i H H H H H H
( H H H p H H H n r u • 1 ' w 1

< H m H KrTH H H H H K h h' W H h ^ H H M h r H H rfr h' mTL m’ m

M 1 W ' H ^ H M ,M M M M M. H H M H M H H H M ™ H. M H m H. K H H H. M m H — -H

Hét informatieblad voor élke MSX-er

nummer 1

januari-febniari 1987

prijs f 5,95

< W h

Progr.: LLIST voor NIET-MSX printers

Art.: Softwarebesprekingen

Dumpen op NIBBLE-niveau

Interview MSX-softshop

Snel-kopiëren

Tasword MSX-2: het ontstaan

Mini-master-voice

COMX PL-80 printer-plotter

Xbaudl3

Tips en truuks deel 1

en nog veel meer

iR -

h.-_'.

trvr

tth

-< h

H H
K> <

H -

h ~

HM H

PROGRAMMEERWEDSTRIJD MET ALS

MET ALS INZET DE COMX PL-80 PRINTER PLOTTER

de Canon

T-22A MSX
PRINTER

ALLE MSX

BRUTO ADVIESPRIJS ƒ 605 f - INCL. BTW

TE KOPPELEN AAN
HOMECOMPUTERS.

1) Soort printer: Thermische Printer met een matrix van 5x7 punten.

2) Interface: 8-bit parallel/Centronic

Volledige MSX karakter set met plotter- en grafische mogelijkheden.
Aantal karakters per regel - standaard: 80

- vergroot: 40

-gecomprimeerd: 140

Print snelheid: - standaard: 56 kar./sec.

-gecomprimeerd: 62 kar./sec.

6) Papierdoorvoer: friction-feed.

7) Stroomvoorziening: 230 V, 50 Hz / 24 W.

8) Afmetingen: 312 mm (B) x 220 mm (D) x 89 mm (H)

9) Gewicht: ± 3 kg.

10) Geluidsniveau: minder dan 56 dB

4 )

Importeur in Nederland:

HOLLAND
SYSTEMA BV

Bloemendalerweg 30-42 - 1382 KC Weesp
Tel. 02940-15315

®<ê>

MSX-MOZAIK is een uitgave van ’De MSX-er’

Hoofdredacteur: Dirk Scheper.

Redacteuren: B. Klop, J. Tompot, A. van Kinderen,
J. van Roshum, D. Polman, J. v.d. Berg.

Redactie-adres Benelux: Battcrijlaan 39,
1402 SM Bussum.

Vormgeving: Dirk Scheper.

MSX is geregistreerd handelsmerk van MicroSoft.

MSX-MOZAIK januari/februari nummer 1 1987.

COPYRIGHTS ’Dc MSX-er’. Niets uit deze uitgave
mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden
gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm
of op welke andere wijze dan ook, zonder vooraf¬
gaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

No part of this publication may be reproduced in any
form, by print, photoprint, microfilm or any other
means without written permission from the publisher.

Druk: Salland, Deventer.

Verspreiding: Betapress, Gilze, 01615-2900.

MSX-MOZAIK is een twee-maandelijksblad voor de
MSX-gebruikers. Het wordt naar alle geïnteresseerden
op MSX-gebied gezonden.

Het abonnement bedraagt Dfl. 25,00 p/j.

In België Bf. 500 per jaar.

Losse bladen Dfl. 5,95/Bf. 180,-.

Dubbelnummer Dfl. 7,95/ Bf. 240.

In samenwerking met de MSX-club, kan men een
lidmaatschap aangaan. Lidmaatschap, inclusief een
abonnement op MSX-MOZAIK bedraagt Dfl. 40,00
per jaar, ingaande januari 1986. In België Bf. 800. Een
lidmaatschap zonder abonnement op MSX-MOZAIK
bedraagt Dfl. 15,00 per jaar, ongeacht het tijdstip en
geldt tot het einde van het jaar. In Belgie Bf. 300.

Bank relatie: Amrobank. 45.98.38.008.

Postbank. 1367088.

Kopij en advertenties dienen uiterlijk drie weken voor
het verschijnen van het eerstvolgende nummer aan¬
wezig te zijn.

Redactie-adres (schriftelijk): Batterijlaan 39,

1402 SM Bussum.

The publisher cannot be held responsible for any
errors printed in this issue, either for copied software
from commercial firmes send by editors.

Adresveranderingen: Zend uw nieuwe adres in, verge¬
zeld van het oude adres. Vier weken voor dat u gaat
verhuizen. Voorzie het nieuwe adres van de postcode.

Advertentie-acquisitie: Mvr. G. Uunk, lkkingsweg 9,
7435 PA Okkenbroek, (alleen voor advertenties)
telefoon 05705-664.

Inhoud

Inhoudsopgave MSX-MOZAIK januari-februari 1987

Artikelen:

Inhoud . 3

Redactioneel . 4

PROGRAMMEERWEDSTRIJD . 4

Nieuws . 6

Aangeboden. 9

Soft-talk. 10

Softwarebesprekingen . 14

Bridge op MSX . 20

Interview: MSX-Softshop . 22

Aangeboden 2 .23

Tasword MSX-2: het ontstaan .28

Boekbesprekingen . 32

COMX PL-80 printer-plotter . 36

Tips en truuks deel 1 . 39

Programma’s:

LLIST voor NIET-MSX-printers . 5

Dumpen op NIBBLE-niveau . 7

Snel kopiëren . 12

PRINT-naar-LPRINT en w . 13

Mini-master-voice. 21

Baudspeed . 24

Ellips.25

Xbaudl3 . 26

Lampjesdenken.27

Foutmeldingen . 34

Spiral Triangles.38

Advertenties:

Holland Systema. 2

Holland Micro Post . 8

Westcrkamp. 11

MSX-Softshop. 19

Advertentie . 20

Filosoft . 31

Stark Texel .35

MMB .44

MSX-MOZAIK j anuari-februari 1987 pag. 3

Y iedere
' n6 ° S p iaat e0
• v ni e0Vje 3 a * oo^

dV'ei 0 »

v^vaG

\9&

gU^ e °

moeten

öeQt°

v a°

we óedei

-de - 'n ap \ eï ioopt

tieuts i0 ' a ®5 alles su<

vie

e eO d tC

icces,

; Oi e0

5sr-

dat de Y a a nda üe teO nooö e °’

ditmaal ^ P T ° geöied ^ io geo « e

net

xjoW'

, e nde

aigewene

oe »«■ . .,„ niaats'' 1 woY aantak

gei

\°Jnen

aiy . P ia * n pet vexop

l« rt “tv ?„ «ot* 08

ioed zai '

/ome 1

net

OoV- ' r ' 3 ®^, 0 oommet •

£^P.VÊ-°'

iSf^ 30 ’*

*f>**?Z'^* * o*

rtetom 13 ' we t di^ 33 w aat v3 ° ^ va n

o^ tev Tt^ o* pu - ^ ioa

^ntet^ otte

;dSttÜ d

een pt

■Pti^

„ ee o P esC
^ let VOOt n

ing¬

oot >&
pnotf^ -

vMXfcK

nie T

om et

° P Jeet ^

ottt

PROGRAMMEE»'

printer plotti

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 4

frO rO hO M

LLIST voor NIET-MSX-printers

LLIST voor niet-MSX-printers

Het onderstaande programma drukt de ASCII-codes 1 tot en met 31 en 128 tot en met
255 grafisch af. Ook als deze tekens zelf zouden zijn ontworpen. De werkwijze voor
het werken met dit hulpprogramma is als volgt:

1. LOAD het af te drukken bestand;

2. SAVE het bestand als ASCII-file weg,
dus "naam",A;

3. RUN dit programma;

4. de rest volgt vanzelf.

Regel 460 van het programma zet de
drukker in de zogenoemde BIT IMAGE
PAINT MODE, indien dat noodzakelijk is
moet deze regel aan de toegepaste
printer worden aangepast. In dit geval
is uitgegaan van bijvoorbeeld de EPSON
printers. Regel 590 RESET de drukker en
kan indien nodig ook worden aangepast,
orrdat er bij het onderbreken van het
programma met CTRL+STOP ook gebruik van
wordt gemaakt. De printer kan namelijk
ook in de BIT IMAGE MODE zijn onderbro¬
ken.

100 '*********** LLISTMSX **********

* vrij te kopieeren
*********** LLISTMSX **********

110 ON STOP GOSUB 580

120 STOP ON

130 SCREEN 0

140 KEY OFF

150 WIDTH 37

160 CLEAR 528

170 PRINT"In ASCII geSAVEd <J/N) ";

180 I*=INPUT* <1)

190 IF I*="n" DR I*="N" THEN
GOTO 600

00 CLS

10 LI NE INPUT "-filenaam ? “; N*

20 INPUT "pap ier 1 engte" ; PL7.

30 INPUT "skip over "; SK7.

240 PL7.=PL7.-SK*/.+ l

250 IF PL7.<5 THEN
PRINT:

GOTO 220

260 INPUT "kantlijn ";KL7.
270 INPUT "kolombreedte";BR7.
280 IF BR7.+KL7.>80 THEN
PRINT:

GOTO 260

290 OPEN N* FOR INPUT AS 1
300 CLS
310 RE7.=0

320 IF EOF <1) THEN
GOTO 580

330 LINE INPUT #1,RE*

340 PRINT RE*

350 PO7.=0
360 RE7.=RE7.+ 1
370 IF RE7.=PL7. THEN
RE7.= 1:

LPRINT STRING* (SK7., 10) j
380 LPRINT: LPRINT SPC<KL7.);

390 KR7.=ASC<RE*>

400 RE*=MID* < RE*,2)

410 IF KR7.>31 AND KR7.C12B THEN
LPRINT CHR* (KR7.) ;

ELSE

GOSUB 450

420 IF RE*®"" THEN
GOTO 320
430 P07.=P07.+1
440 IF P07.=BR7. THEN
GOTO 350
ELSE

GOTO 390

450 IF KR7.= 1 THEN

KR7.=ASC(RE*>-64:
RE*=MID*(RE*,2)

MSX-MOZAIK j aiuari-februari 1987 pag. 5

460 LPRINTCHR*<27> M * ,, CHR* <0) CHR* (6)
CHR$(0);

470 FOR J*/.=7 TO 2 STEP -1
480 K*= ,,M

490 FOR K7.=7 TO 0 STEP -1

500 IF (VPEEK(BASE(2)+8*KR7.+K7.)

Nieuws

Compu:»f Erna

« 7

> 8

* 20

AND 2''JV.) >0 THEN
K*="1"+K$

ELSE

K*="0' , +K*

510

520

IF INP (?<H90) AND

2=0 THEN

GOTO 520

530

OUT S<H91 , VAL ( "?<B"

+K$)

540

OUT &H90,1

550

OUT S<H90,0

560

570

RETURN

580

590

LPRINTCHR* <27>

600

CLS

610

KEY ON

620

END

630

640

'*********** LLISTMSX ***********

* vrij te kopieeren *

*********** LLISTMSX ***********

Nieuws

Mini-smart kabel

We hebben een goedkope verbindingskabel ontdekt, met een aantal
instelmogelijkheden: de mini-smart kabel. Deze kabel mag gezien worden als een
voor de hobbyist interessante mogelijkheid cm zijn computer te verbinden met
andere computers, modems, printers en terminals, via de protocollen TXD, RXD en
HS. Deze mini-smart, de naam is zo gekozen vanwege zijn prijs, wart er bestaan een
groot aantal uitvoeringen van, bezit een lengte van drie meter met een diameter
van vijf millimeter en is voorzien van vijf aders. Aan beide zijden van de kabel
bevindt zich een DB25 male connector, zoals die gebruikt wordt voor seriele
verbindingen, die wederom voorzien zijn van een tien-polige DIP-schakelaar. deze
schakelaars kunnen aan de buitenzijde worden ingesteld, een reden waarcm juist
deze kabel interressant is voor de gebruiker. Dat betekent namelijk dat de kabel
in ruim 95% van de gevallen de communicatieverbinding mogelijk maakt, zonder te
moeten solderen. Voor het geval dat aan een van de zijden een female connector
noodzakelijk is, wordt door de importeur een zogenoemde Gender-Changer geleverd,
een tussenstuk dat aan beide zijden een female uitvoering heeft. De prijs van deze
handige kabel bedraagt slechts f49,00 (exclusief BTW) en van de Gender-Changer
bedraagt de prijs f15,50 (exclusief BTW).

Inlichtingen: Peeters Gecmini, Wilgenstraat 15, Maasbree, tel. 04765-1693.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 6

Dumpen op NIBBLE-niveau

Dumpen op nibble-niveau

Eten hulpprogramma waar veel gebruikers op zitten te wachten, die echter anders is
dan de gelijksoortige programma's: HEX/ASCII-DUMP/CHANGE.

Het is een HEX/ASCII dump met de mogelijkheid on op nibble niveau (een halve byte,
dat wil zeggen vier bit breed, red) de HEX-waarden kunnen worden veranderd of op
ASCII-niveau kunnen worden aangepast. Een blok van 80H (= 128 byte) wordt op het
scherm geplaatst, waarmee met de cursor door heen kan worden gefietst. Twee cursors
zijn gelijktijdig zichtbaar, namelijk een in het HEX-blok en een in het ASCII-blok.
Een hiervan is beter zichtbaar dan de ander en is afhankelijk van de ingangsmode:
HEX of ASCII. Onder de functietoetsen zitten +80H, -80H, LEES, ASCII/HEX en STOP.
Met de INS-toets wordt in het blok, vanaf de cursor alles een plaats verder
geschoven. De DEL-toets bewerkstelligt het omgekeerde en brengt alles een plaats
terug en wist het teken onder de cursor. Denk er on dat in de HEX-mode, omdat er op
nibble- niveau wordt gewerkt, slechts een cijfer wordt aangepast. Bijvoorbeeld 12
35 56 wordt daarmee veranderd naar 12 34 56 als de cursor op de eerste '5' staat en

op de '4' wordt gedrukt.

65000 ‘ *** hex/ascii-dump/change ***

* kopieeren toegestaan voor *
** NIET commerciële doelen **
*** hex/ascii-dump/change ***

65001 ONSTOPGD8UB65006:STOPON:KEYOFF:
SCREEN0:WIDTH40:DEFUSR=&H156:ADR!=327
68 ! : B1 X=500: B2‘/.=20: AH$=" asc": MOS=CHRS
(27)+"Y4"+CHR$(27)+"J"+CHR$(27) +"Y6-M

omen t." : E7.=-1: ÜNKEYGQSUB65002,

65003,65004,65005,65006:LOCATE,,1:GOT
□65007

65002 KEY(1)STOP:KEY(2)STOP:KEY(3)STO
P:KEY(4)STOP:KEY(5)STOP:RETURN65040

65003 KEY(1)STOP:KEY(2)STOP:KEY(3)STO
P:KEY(4)STOP:KEY(5)STOP:RETURN65049

65004 KEY(1)STOP:KEY(2)STOP: KEY(3)STO
P:KEY(4)STOP:KEY < 5)STOP:RETÜRN65050

65005 KEY <1)STOP:KEY(2)STOP:KEY(3 > STO
P:KEY(4)STOP:KEY(5)STOP:RETÜRN65061

65006 RETURN65066

65007 X7.~ 1: Y7.= 1: HA'/.=0: GOTO65063

65008 IF X 7.MOD3=0THEN X */.= X7.+1

65009 IFXy.>23THENX*/.= l s Y7.=Y*/.+ l

65010 IF Y'/. > 16THENYX= 1

65011 KEY(1)ON:KEY(2)ON:KEY(3)ON:KEY(
4) ON: KEY (5) ON: IFHA‘/.THENXX= (X*/.\3> *3+1

65012 IFHA7.THENX7.= <X7.\3> *3+1

65013 LOCATE Xy.+4,Y*/.+ l , 1: I*=INKEYS: IFI
$= " "THENFORI’/.= 1 TOB 17.: NEXT: L0CATE28+ (X
*/.\3) +1: FORI */.= 1T0B27.: NEXT: GOTG65013ELS
E1X=ASC(IS):LOCATE,,1

65014 IFI y.=30THENY%=YX-1: I FYX=0THENYX
=16:GOTO65012ELSEGOTO65012

65015 IFI X=31 THENY’/.=YX+1: GOTO65010

65016 IFI ■/.< >29GQTQ65021

65017 X7.= Xy.-l: IFXy.MOD3=0THENX*/.= Xy.-l

65018 IFXY.C 1THENX7.=23: Y*/.=Yy.-l

65019 IFY7.< 1THENY‘/.= 16

65020 GOTO65012

65021 IFI */.< >28GOTÜ65024

65022 I FHA7.THENX7.=X 7.+3ELSE X7.= X */.+1

65023 GOT065008

65024 IF ( X7.M0D3) = 1THENX 17.= X7.ELSEX 17.=X
*/.-l

65025 P! = <Xl*/.\3> + < ( Y%— 1 ) *8 ) +ADR ! : IFY7.
= 16 AND X 7. >20GOTO65031

65026 IFI */.< > 18GOTO65028

65027 PRINTMOS:FORI!=ADR!+126TÜP!STEP

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 7

— 1: POKEI ! +1 , F'EEK < I ! ) :NEXT:6OTO65030

65028 IFI %< >127GOTO65031

65029 PRI NTMO*:FORI !=P!TOADR!+126:POK
EI ! ,F'EEK (I ! +1 > : NEXT

65030 LOCATE0,Y7+1:FORI!=INT<P!/8)*8T
OADR!+127STEP8:GOTO65045

65031 I FHA7.=0THËN IF17. M7AND17.< 58THENG
OTO65034ELSE17.= 17.AND&HDF: IF17. >64AND 17.
<717 HENGÜT065034

65032 I FHA7.THEN IF17. >31 AND 17.< 127G0T065
034

65033 BEEP:GOT065008

65034 I FHA7.THENP0KEP ! ,17.: GOTO65037

SCHNEIDER/AMSTRAD PC1512 IBM-XT compatible

computer, 512K RAM, AT-toetsenbord, moni¬
tor, muis, calander/clock, CENTRONICS-,
RS-232-, joystic- en lichtpen-interface,
GEM-DESKTOP, GEM-PAINT,MS-DOS 3.2, DOS¬
PLUS, en BASIC 2

1 drive, monochr.

2 drive, monochr.

f 2141,00
f 2571,00

1 drive, monochr., 10Mb harddisk f 3646,00
1 drive, monochr., 20Mb harddisk f 3861,00
meerprijs kleuren monitor
NMS8250 PHILIPS MSX-2
VG8235 PHILIPS MSX-2
MNS8220 PHILIPS MSX-2
VG8020 PHILIPS MSX-1
BM7502 PHILIPS monitor groen
CK8500 PHILIPS monitor kleur
NMS1150 PHILIPS MSX tekenbord
SBC3810 PHILIPS MSX muis

NMS1205 PHILIPS MSX muziekmodule f
SP1000 SHEIKOSHA printer f
PL-80 COMX 4 kleuren plotter f

538,00
f 1522,00
f 1304,00
695,00
399,00
337,00
783,00
283,00
154,00
347,00
791,00
585,00

Prijzen incl. BTW. Vraag info aan.

tel. 01680 - 25296

Gaasbeek 33 4761 LR Zevenbergen

65035 C7.=PEEK<P! ) : C*=RIGHT* ( "0"+HEX* <
C7.) ,2) : IFX17.=X7.THENMID*(C*, 1>=I*ELSEM
ID*<C*,2)=I*

65036 F'OKEP ! , VAL ( "S<H " +C* >

65037 C7.=PEEK (P ! ) : LOCATEX 17.+4, Y7.+ 1: PR
INTR:IGHT* < "0"+HEX* (C7.) ,2) ; :L0CATE<X17.
\3) +29, Y7.+1 s IFC7.<320RC7.> 126THENPRINT"
* " ; ELSEF'R INTCHR* (C7.) ;

65038 I FHA7.THENX7.=X7.+2ELSEX7.= X7.+ 1

65039 GOTD65008

65040 ADR!=ADR!+128

65041 IFADR!>65400!THENADR!=65400!

65042 IFADR ! OTHENADF'! =8

65043 PRINTMO*:LOCATE0,0:FORI!=ADR!-8

TOI ! +143STEP8: IFI ! = ADR ! THENF'R I NT "-

-M3-

-4—5—6—7-f01234567-

65044 IFI ! = ADR ! +128THENPRI NT “- (- 8 -

—9—A— B —C—D—E—F-t-89ABCDEFi-" ;

65045 F'RINTRIGHT* ( "000"+HEX* < I ! ) ,4) " |
" ; : FOR I7.=0TO7: LOCATE17.*3+5: C7.=PEEK (I !
+ 17.) : F'RINTRIGHT* ( " 0"+HEX* (CV.) ,2) ; : IFI
7.=7THENPR I NT " ;

65046 L0CATE29+1 V .: IFC7.< 320RC7.>126THEN
PR INT"*"; ELSEPRINTCHR* (C7.) ;

65047 NEXT: PRINT" | "RIGHT* ( "0‘‘+HEX* (I !

+7),2);:NEXT:LOCATE0,20:PRINT" r -1 r

-1 i-1 r-1 i-1 i-1 i-1" : PR I

NT" |F1 | |F2 | |F3| |F4 | |F5 | |INS|

I DEL | “

65048 PRINT" 1 -' 1 - 1 1 -• •-• '-•

1 -' 1 -'": PRINT" +80H -80H lees

"AH*", stop mem-> <-mem" ; : U7.=USR (0
):6OTO65011

65049 ADR!=ADR!-128:GOTO65042

65050 LOCATE0,20:PRINTCHR*(27)"J":PRI
NT:PRINT"Begin adres 128 byte blok =
";:ADR*=""

65051 I*=INKEY*:IFI*=""GOTO65051ELSEI
7.=ASC < I*)

65052 IF17.= 13THENIFADR*< >" "GOTO65058

65053 IF17.=290R 17.= 1270R17.=8THEN IFADR*
< >" "THENF'RINTCHR* (8) " "CHR* (8) ; : ADR*=L
EFT*(ADR*,LEN(ADR*)-1):GOTO65051

MSX-MOZMK januari-februari 1987 pag. 8

65054 IFI */. >47 AND 17.< 58THENGOTO65056ELS
E17.= I7.ANDS<HDF: IF17. >64AND 17.< 71THENGOTO
65056

65055 BEER:GOT065051

65056 PRINTCHR* < 17.) ; s ADR*=ADR*+1*: IFL
EN <ADR*)=4GÜTO65058

65057 GOTO65051

65058 ADR ! = I NT (VAL ( *' 8<H " + ADR*) /16 ) * 16:
I FSGN (ADR !)=-1 THENADR ! =ADR !+65536!

65059 I FE7.THENCLS: E7.=0

65060 PRINTCHR*< 27 >"1"l6OTO65041

65061 IFHA7.=0THENHA7.=-1: BI7.=20: B27.=50
0: AH*= " he x “ ELSEHA7.=0: B17.=500: B27.=20: A
H*="asc"

65062 L0CATE16,23: F’RINTAH*; :GÜTO65011

65063 PRINT"***** Holland Micro Post

venste en onderste dumpregel zijn al

Aangeboden

leen ter informatie. "ïPRINT:PRINT" F
1...toon volgende blok.PRINT" F2. .
•toon vorig blok.":PRINT" F3...start
adres nieuw blok"

65064 PRINT" F4. . . asci i/he>: invoer k
euze."SPRINT" F5...stoppen.":PRINT"

INS...tussenvoegen van 1 byte.":PRINT
" DEL...verwijderen van 1 byte.":PRIN
T: PRINT"Start.adres 1 tot 4 cijfers in
hex.":PRINT"HEX invoer per nibbel " ;

65065 PRINT"(4 bits) en ASCII per kar
akter."SPRINT"INS en DEL vanaf de cur
sor tot einde blok; dus eveventuee
1 eerst het start- adres wijzigen.":
GOT065050

65066 CLS:WIDTH37:KEYON

65067 *

65068 '*** hex/asc ii-dump/change ***

* kopieeren toegestaan voor *
** NIET commerciële doelen **
*** hex/ascii-dump/change ***

AANGEBODEN: --

Goldstar MSX in combinatie met de boeken Technical Databook, BASIC handboek voor
iedereen, MSX gebruikersgids, MSX zakboekje, MSX truuks en tips deel 1 en deel 2,
MSX computers en printers aansluiten en gebruiken. MSX Useful Utilities, Program¬
meercursus MSX BASIC. Alles compleet f400,00
Seikosha printer f500,00
Seikosha SP1000MX printer f500,00
Sanyo datarecorder DR202A f150,00
Tasword MSX Nederlands en Flight Simulator f45,00
Twintigtal TDK Cl5 cassettes met MSX-programma's f25,00
Tijdschriften 9 nummers MSX-MOZAIK f25,00

10 nummers MSX Comp. Mag. f25,00
5 nummers MSX Gids f25,00

Kan ook alles in een koop gebracht, waar dan ook in Nederland voor f1000,00.

C.W. de Gans, Betje Wolfflaan 42, 1187 CJ Amstelveen, tel. 020-416817.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 9

Soft-talk

SOFT-TALK.

Hst voorwoord in MSX-Comput 1 ng van
december was toch wel een beetje schrik¬
ken geblazen. Dat het in Engeland niet
zo geweldig liep met de M3X is bekend.
Dat echter de fabrikanten en importeurs
zouden besluiten te stoppen met de ver-
k o op van hardware in de U.K. had ik toch
niet verwacht. Uitsluitend Yamaha en
Spectravideo blijven in de markt met hun
machines, waarbij Yamaha de nadruk legt
op de muzikale mogelijkheden en 5VI op
de CP/m mogelijkheden met de X-Press.
Geruststellend echter was in hetzelfde
commentaar dat men niet bang hoeft te
zijn dat de aanvoer van software in het
gedrang komt daar er met zo'n 250.000
verkochte machines (in Engeland)
een gezonde basis aanwezig is voor de
ontwikkeling van software. Ook de buiten
landse markt is voor de Britse software¬
huizen van groot belang en hier komt ons
landje dan mede om de hoek kijken.

De MSX-verkopen hier te lande lopen ais
een trein.

Degene die de Sany-700 MSX-2 wil aan¬
schaf f en moet in de meeste gevallen eni¬
ge weken geduid betrachten. Gok de
machines van Philips mogen zich verheug¬
en in een gezonde belangstelling.

De reeks van Philips is uitgebreid met
de NMS-8250 en eind december verwacht
men de NMS-8280 te kunnen leveren.

Halverwege december verwacht MICRO-
TECHNOLOGY haar update van MT-base te
kunnen leveren. Deze 1.2 versie van de
welbekende database zal eveneens voor de
prijs van f. 199,-- in de winkel liggen.
Voor diegene die reeds een 'verouderde'
MT-Bsse bezit, heeft MT een regeling.
Indien men in het bezit wil komen van de
verbeterde versie, dient men een briefje
te schrijven aan:

Micro Technology,

Antwoordnummer 616,

3350 VB Papendrecht.

U krijgt dan een speciale verzendenve-
loppe toegezonden waarin u de oude car-
tridge, vergezeld van een cheque van
f. 75,--, kan zenden naar MT, waarna u
de 1.2 versie retour krijgt.

Mooie bak, hoor ik u al zeggen, f. 75,--
betalen voor een update van een program¬
ma waar je in feite al de volle mep voor
betaald hebt.

Dit is echter niet zo maar een update.
M.T. werd met de komst van de MSX-2
machines verrast door de introductie van
de memory-mapper.

Met de 1.0 versie werd van de 128K Ram
slechts 32K gevonden. De versie 1.1 was
al beter, deze vond namelijk 64K hetgeen
voor de VG-8230 voldoende was. Doch toen
kwam o.m. de VG-8235 met 12SK en wederom
was het mis.

Volgens de beschrijving die ik heb ont¬
vangen van M.T. zou de versie 1.2, 210K
vinden voor de opslag van gegevens in
de VG-8235. Dit hebben ze bereikt door
het ongebruikte deel van het videogeheu-
gen bereikbaar te maken voor opslag.

Ik heb dit nog niet kunnen testen, daar
de versie op het moment van dit schrij¬
ven nog niet beschikbaar was.

Indien echter een derqelijk geheugen
beschikbaar is en M.T. base maakt daad¬
werkelijk gebruik ervan dan is het zon¬
dermeer de prijs van f. 75,-- waard.
Immers een 64K Ram-uitbr eidinqsmodule
kost u al f. 299,--. U krijgt nu voor
de prijs van f. 75,— plm. 90K extra
bovenop de 128K die het programma eigen¬
lijk al had moeten vinden.

Bovendien is het fijn dat Micro Techno¬
logy dit programma toch weer verbeterd
heeft. Deze vorm van after-sales kan ik
alleen maar toejuichen.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 10

Een bedrijf die
zeer sterk is ,

in laatstgenoemd begrip
is FILOSOFT.

Dit bedrijf was reeds van het begin af
betrokken bij het MSX gebeuren onder¬
meer met het door hen vanuit het Engels
in het Nederlands vertaalde tekstverwer¬
kingsprogramma TASWORD.

Welnu, ook de mensen bij Filosoft zitten
niet stil en zij hebben een volledig
nieuwe tekstverwerker voor de MSX-2 ge¬
programmeerd genaamd TASWORD-2.

De naam is dan ook de enige overeenkomst
met het oude, voor MSX-1 nog steeds aan¬
trekkelijke, tekstverwerkingsprogram.

De bezitters van Tasword(l) die zijn
overqestapt op MSX-2 kunnen hun oude
pakket met bijbetaling van f. 75,-- om¬
ruilen voor de gloednieuwe Tasword-2.
Deze service van Filosoft is gewoonweg
fantastisch en vormt tevens een stimu¬
lans tot de aanschaf van Tasword-2 als
eerste aanschaf. De mensen van Filosoft
laten de gebruikers niet in kou staan.
Tasword-2 kost f. 149,--.

Tot

besluit

nog een

tip v

oor

mensen

d i 8

in het

bezit z i

jn van

Sony HB-

78BP. Zoals

bekend

draait

mei

ss t e MSX

i s

of tware

op de 98

-8235

NMS

-8250 na

poke &HFFFF,&HAA

Wel

nu, voor

de Sony

700P

i s

di e

poke

&HFFFF,&HF F

PL 80 PRINTER/PLOTTER
universeel — Centronics
4 kleuren — 80 koloms

Werkt op elke computer met Centronics parr aansluiting.

Leverbaar demo floppies voor: IBM PC XT - Apple II - MSX en Comx 35 PCI.

Prima ingebouwd PICA schrift voor uw correspondentie en boekhoudgegevens, verwerkt el¬
ke tekstve'werker, zonder aanpassing. Insteekmocules voor andere schriftsoorten verknjgbaar
Grafische tekeningen volgens de standaard software pakketten als: AutoCad Driver: roland
800 - Lotus symphony 1 -2-3 Dnver: amplotii. Maar ook eenvoudig Basic programmeerbaar, met bij¬
geleverd handboek Professioneel inzetbaar, solide Epson mechaniek, kast en electromca: Comx
Tekent ongewoon nauwkeurig.

Gebruikt normaal A4 papier en van de rol. Tevens mogelijk op transparant, voor overhead
projectie. Plotting formaat 192 x 26000 mm. Snelheid 92 mm. p. sec. of 10 c.p.s. Standaard pen¬
sets overal verknjgbaar ƒ 13.20 p. set - lange levensduur, schrijft 300 m of meer.

Goede testrapporten in PC World en Info • MSX Comp. Magazine, Info en Mozaïk

PRIJS slechts ƒ 698,— incl. BTW.

I Am COMX PL-80. Th is is my hAnduritting
I Am An ideAl OUTPUT DEUICE for your
home And business computer. 1 cAn eAsily
be controlled uith s imple progrAmming.

Th i s is my normAl ASCII set : 2"#$*&c’[]@

C~DQUERTYUIOP_ASDFGNJKL+-*2XCUBNn5 ! ?✓

1234567890<=>quertyuiopAsd* 9 hjklzxcvbrm,
For MSX I hA<je them aL l in ROn P Ack 2
You CAn mAke your oun ROM PAck.

I aLso CAn drAu too. I perform the grA-
phic plotting «jery yell.

BESTELBON:

Ja, stuur mij zonder bijkomende kosten:

□ De PL 80 met handboek, pennenset en Nederlands garantiebewijs, voor./ 698—

□ Doe er IBM demo floppies bij 2 x / 20.-. 5 Va” totaal./ 40,—

□ Doe er een Apple 11 demo floppy bij 5 Va". f 20.—

□ Doe er een 3 W" MSX demo floppy bij.-. f 20.—

□ Doe er een extra kleuren penset bij. groen rood'blauw zwart.ƒ 13.20

□ Doe er een rol papier bij van 27 m voor./ 7,95

□ Doe er een ROMpack m. 3 schnftsoorten bij./ 69,—

□ Doe er een MSX karakterset ROMpack bij./ 89.—

Aankruisen wat u wenst.

□ Bijgaand de betaalcheques voor het totaal bestelde bedrag.

□ Betaald heden op uw giro no. 291847 t.n.v. West Electronics te Haarlem.

□ Betaald heden op uw bankrekening no. 47.42.92.908.

Na ontvangst zult u de goederen binnen 48 uur. franco huis leveren.

Met betaalcheques heeft u de goederen het snelst in huis!

Naam en voorletter:...

Straat en no.....-.

Postcode.Plaats: .

tel,:Netno.:0 .Abonneeno.:.

Bon uitknippen en opsturen naar:

Import West Electronics - Spaame 40 - 2011 CJ HAARLEM

Grossiers/dealers gezocht!

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 11

Snel-kopiëren

10 REH*fttt****ft*Ht**ft*ft***mt
28 REM * SNEL KÖPIEREN *

38 REM HlHHHHHHHHHHl
48 REM

58 REM***t**»*ttHt*»*tt*HHH
68 REM * HOÖFDPROGRAMHfi *

78 REM t*i»i**Ht*tt*f*t***i*tt
88 REM

456 90 CLEAR 19000:'KAN NIET IN SÜBROUTIN
E

128 108 6GSUB 190:'INITIALISATIE
108 110 6GSUB 358:'QPBOUHEN FILELIST
506 128 IF FP--1 THEN 170:'SCHIJF LEES
148 138 605UB 560:'INLEZEN GESEVENS
427 140 IF EE=-1 THEN 170:'EINDE
741 158 BÜSUB 820'SCHRIJVEN GEGEVENS
368 168 GOTO 130:'VOLGENDE LEESSANG
672 178 6QSUB 1040:'AFLUITEN
254 130 LEAR i08:STOP:'EINDE

190 REM *m**i*»t******»tmm
288 REM * INITIALISATIE *

218 REM HimiommmmiH
220 REM

683 238 DIM Flilll):'VOOR FILELIST
180 248 DIM F(112):'VOOR LENGTEN FILES
623 250 EE=B:'MERKER EINDE KÖPIEER6ANG
763 260 DIM C$1128): 'KOPIEERGEBIED
686 270 FP=8:‘FILELISTPOINTER OP 0
777 280 CP=0:PC=8:'COPVPDINTER OP 1
008 298 RP=1:PR=1: 'RECORDPOINTER OP 0
902 300 MP=0:PM=0: 'MEMORVOINTER OP 0
631 310 ER-0: 'MERKER EERSTE KEER
128 320 NIDTH 40:CLS:'BEELD SCHOON
105 330 PRINT "SNEL ENKEL DISK KOPIEERPRÖ
6RAMMA STARK’

429 340 RETURN:'EINDE INITIALISATIE
350 REM *m**M*m»»t**mt**t*

360 REM * OPBOUWEN FILELIST *

370 REM
380 REM

906 390 PRINT "DE FILELIST HORDT NU OPGEB
ÜUWD‘

40B REM ONDERZOEK SECTOREN 5-11
410 REM VOOR SCHIJF-INDEX

355 420 FOR SE=5 TO 11:K*=DISKI$(1,SE)

438 REM HAAL NU DE FILELIST OP
299 448 FOR 1=60310' TO 60821! STEP 32
458 REH CONTROLEER JUISTE FILENAME
056 460 IF PEEKUK32 OR PEEK(I))127 THEN
520

470 REM HAAL NU DE BESTANDSNAAM
688 488 FOR J=I TO 1+18
008 490 F$(FP)=F$iFP)+CHR$IPEEK(J)i
658 500 NEXT J:‘V0L6ENDE LETTER
348 510 FP=FP+1:'VERHOOG DE FILEPOINTER
654 520 NEXT 1:'VOLGENDE FILENAME

357 530 NEXT SE:'VOLGENDE SECTOR
372 548 FP=FP-1:'CORRIGEER FILELISTPOINTE
R

433 558 RETURN:'FILELIST COMPLEET
568 REM

570 REM * INLEZEN 16KB GEGEVENS *

580 REM HHHHHHmiHHHHH
590 REM

399 680 PRINT:IF ER=1 THEN PRINT "PLAATS
ORGINELE SCHIJF (RETURN)":ELSE ER=1:8
OIO 620

618 610 IF INKEYi<>CHRt£ 13)THEN 610
620 REM AFVANGEN TWEEDE RETURN
414 630 IF INKEVtO" * THEN 630

640 REM WACHTLOOP VOOR SNELLE DRUKKER
S

685 650 FOR 1=1 TO 1000:NEXTI

833 660 ERASEC$:DIMC$(128I:'VOOR SNELHEID

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 12

713 670 HO=0:'MERKER KANAAL OPEN OP i
458 688 IF CP)FP THEN EE=CMF=0> :RETURN
624 698 IF 110=1 TEN 768
301 708 Ft=Ft(CP):'BESTANDSNAAM
477 718 OPEN Ft AS #1:'OPEN BESTAND
711 720 110=1

713 730 FIELD!,128 AS Al,128 AS BI
075 740 PRINT:PRINT Ft;"WORDT INBELEZEN*
666 758 ON ERROR GOTO 798
563 760 BET 1,RP:Ct<MP)=At:Ct(MP+l)=Bt
088 770 MP=MP+2:RP=RP+1
422 780 IF MP=12B THEN KO=0:CLOSE:RETURN
ELSE 690

988 790 RÉSUMÉ 800
104 800 ON ERROR GOTO
602 810 F (CP) =RP-1 ïFiCP+i)=1E+20:CLOSE: 110
=0:CP=CP+1ï RP=1:GOTO 680
468 828 *REM

830 REM » SCHRIJVEN 16KB GEGEVENS *
848 REM
850 REM

848 860 PRINT:PRINT H PLAATS KOPIESCHIJF (R
ETURNi

997 870 IF INKEYIOCRH13) THEN870
838 REM AFVANGEN TWEEDE RETURN
602 898 IF INKEYIO" " THEN 890

988 REM WACHTLOOP VOOR SNELLE DRUKKER
S

680 910 FOR 1=1 TO 1000:NEXT I
706 920 (10=0:' MERKER KANAAL OPEN OP 0
316 930 IF PR)F(PC) THEN CLOSE:MO=0:PC=PC
+1:PR=1: IF FOFP THEN MP=8:RETURN
371 940 IF M0=1 THEN 1010
300 950 FI=FI(PCI:‘BESTANDSNAAM
052 968 IF PR=1 THEN OPEN Fl FOR OUTPUT A
S II:CLOSE:'SCHOONMAKEN BESTAND
482 978 OPEN Fl AS II:'OPEN BESTAND

725 980 M0=1

727 990 FIELD 1,128 AS Al,128 AS BI

746 1000 PRINT:PRINT Ft;"HORDT GESCHREVEN

244 1010 LSETAI=CI!PM):LSET Bt=Ct(PM+1):P
UT 1,PR

267 1028 PM=PM+2:PR=PR+1

657 1838 IF PM=128 THEN PM=0:MP=0:MO=0:CL
ÖSE:RETURN ELSE 930
1840 REM ***m*»f»m**mmt»

1050 REM * AFSLUITEN *

1068 REM ***t*»iHHtt*tt*m*t»m
1078 REM

874 1088 CLOSE:PRINT:PRINT "HET COPIEREN
IS TEN EINDE*

118 1090 RETURN

20008 '*tmM*«*»m**mt*m»

28818 Van print naar Iprint *

28020 '* en oagekeerd. * •

28830 HHlIHHHIHItHIHilt
20848 '

28858 '

28060 30-87-1985

20070

20080 ' H.Arts

20098 Vondelstr aat 119

23100 ' 6445 AH BRUN3SUH

20110
28120 '

635 20138 PRINT“naar print of Iprint (1 o
f 2) ?*

282 20140 KI=1NKEYI:IF Kl="* THEN 28140
854 20150 K=VAL(KI):IF K<1 OR K>2 THEN
28130

349 20168 IF K=1 THEN T=157:V=i45 ELSE
T=145:V=157
132 28178 P=2 A !5+1
454 20188 VR=PEEK(P):P=P+1
583 20190 VR=VR+256»PEEKiPi
963 28200 IF VR<=8 THEN 20388
715 28218 P=P+1:RN=PE£K(P):P=P+1
430 28228 RN=RN+256*PEEK!P)

456 28238 IF RN=28880 THEN 20388

337 2824B P=P+l:PRINT*reqel:";RN

474 20250 FOR A=P TO VR-1

765 20268 H£=iPEEK(A)i

895 20270 IF HE=T THEN POKE A,V

821 20280 NEXT A

875 20290 P=VR:80T0 20180

235 20300 END

i3s

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 13

Softwarebesprekingen

SOFTWARE NADER BEKEKEN.

Zoals reeds in het vorige nummer beloofd
besteed ik in dit nummer aandacht aan de
inmiddels verschenen MSX-2 software.
RADARSOFT heeft de MSX markt voor het
eerst doch direct maar met software voor
de MSX-2 machines betreden.

Tot op heden maar liefst 9 titels. Of ze
de moeite waard zijn? Lees verder...!

Ook AACKOSÖFT heeft inmiddels een aantal
titels gelanceerd die specifiek voor de
MSX-2 zijn geprogrammeerd.

STARK TEXEL heeft 'FISTAN* uitgebracht,
een boekhoudpakket voor een zeer aantrek
kelijke prijs. Daar dit pakket inmiddels
in andere bladen uitvoerig behandeld is
(RAM en MCMi kan ik hierbij volstaan «met
de mededeling dat de conclusie in die
bladen gunstig was.

Ook FILOSOFT laat zich op het MSX2-front
met onbetuigd en brengt TASWORD-2 op
de markt. Dit programma heb ik helaas
nog niet nader kunnen bekijken, doch wat
ik heb gezien loog er niet om. Zeer uit¬
gebreid en snel, is mijn eerste indruk.
Ook de prijs is prettig, slechts 149,--.
Dan zijn er nog enige programma's uit
Japan, waarvan 'LAYDGCK' wel de mooiste
is. Ik heb echter op de FICC-dagen begre¬
pen dat dit programma lastig te krijger,
is.

Ik begin «et de programma s van RADAR-
SÖFT, die met de slogan 'Radarsoft goes
MSX' ook een graantje van die markt pro¬
beert mee te pikken en wel met titels
die op o.m.de commodore 64 redelijk suc¬
cesvol zijn of zijn geweest. Dat is
echter tevens het zwakke punt van deze
programma's, het gaat om conversies.
Daarbij heeft men n.m.m. zeker niet het
uiterste van de MSX2 mogelijkheden benut
zoals o.m. de bijzondere grafische moge¬
lijkheden van de video-processor.

Desondanks is men er toch in geslaagd
acceptabele software te maken waarvan
de prijs voor ieder pakket f. 69,-- be¬
draagt. Niet echt goedkoop, maar gelet
op het feit dat de programma's op disk
staan en uitsluitend voor MSX2 (kleinere
oplage tot op heden) zijn uitgebracht,
is de prijs acceptabel.

Topografie

TOPOGRAFIE...

Van TOPOGRAFIE bestaan er drie program¬
ma s, die van Nederland, Europa en de
Wereld. De programma s vertonen in de
hoofdlijnen geen verschil, echter de
kaart van Nederland is het meest
gedetai 11eerd

Er zijn een aantal opties waaronder van¬
zelfsprekend het beroemde helikopterspel
Voorts kan je je laten overhoren door de
computer, oefenen en cpvraqen.

Ook de hoge score tabel ontbreekt niet
Het beeld scrolt vloeiend en de helicop-
ter is fraai uitgebeeld.

Zoals reeds gezegd is de kaart van Neder
land gedetailleerd dit kan je van
Europa niet zeggen, laat staan van de
Wereld. Op deze kaart konden zelfs de
landsgrenzen er niet af. Fieel vreemd
vind ik persoonlijk dat je in dit pro¬
gramma toch weer het idee van vroeger
krijgt dat de aarde plat is, je vliegt
namelijk op een gegeven moment tegen de
zij- boven- of onderkant en kan dan niet
verder. Logisch zou zijn geweest dat je
ook werkelijk de aarde had kunnen rond-
vliegen.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 14

Het educatieve element is hoog. Bij de
kaart van Nederland bv, werd ik in ni¬
veau 3 met plaatsnamen geconf r on t eer d
waarvan ik het bestaan reeds lang was
vergeten. De tijd tikt echter rustig
door, met als resultaat dat ik tot op
heden niet verder dan dat niveau ben ge¬
komen .

Grotten van Oberon

DE GROTTEN VAN OBERON.

Dit programma is een grafisch adventure
met een educatief karakter.

Je bestuurt een vliegende schotel en
moet je weg in een doolhof zien te vin¬
den .

In dit doolhof kom je allerlei obstakels
tegen. Veel van deze obstakels zijn te
overwinnen door simpelweg je verstand te
gebruiken. Sommige doorgangen zijn name¬
lijk afgesloten. Soms zijn ze te openen
door eenvoudigweg contact te maken met
een sensor, doch in een ander geval maak
je contact met een computer, waarbij je
dan een opgave dient op te lossen.

Voor het spel begint moet je aanqeven op
welk niveau je wilt spelen. Je kunt kie¬
zen van 1 tot 4. Niveau l gaat nog met
opgaven als bv. 10 + 15=2?. Je begrijpt
al dat de bedoeling is dat je het vakje
met het vraagteken invult. Bij goede be¬
antwoording gaat de sluis open en kan je
je ontdekkingsreis vervolgen.

Ik denk dat dit programma gespeeld kan
worden vanaf de leeftijd van plm. 8 jaar
in niveau 1. In de volgende niveau's
worden de opgaven vrij pittig.

Ik vind dit een uiterst onderhoud spel-
programma en zou het zelfs willen beti¬
telen als een familiespel.

Tempo typen

TEMPO TYPEN.

Dit programma is een typecursus op de
MSX2.

Op zich is dat gegeven niet zo bijzonder
doch ook in dit programma zit weer een
spel element.

Tempo typen heeft vooral bekendheid ge¬
kregen in de computerquiz 'lts all in
the game' van de TROS-televisie.

Voor degene die het spel niet kennen.
Rechts in beeld komt in de vorm van een
lichtkrant een woord in beeld die je zo
snel mogelijk in moet tvpen voordat het
in de laserstraal ter linkerzijde komt.
Hoe beter je typt en hoe hoger het level
des te sneller komen de woorden in beeld
en des te korter wordt de onderlinge
afstand tot de laserstraal. Komen de let
ters in de laserstraal dan neemt je
resterende energieniveau navenant af.

Op zich is dit een leuke vorm om de type
snelheid op te voeren.

Kruiswoordgenerator

KRUISWOORDGENERATOR.

Ook een programma, ter bevordering van de
algemene ontwikkeling.

Iedereen heeft ooit weleens getracht een
kruiswoordpuzzel op te lossen in een of
ander blad of boek je.

Bij mij werd het altijd een geklieder
van jewelste. Te snel ingevulde letters
( met pen!) moest ik maar weer weg zien
te krijgen of de goede letter moest er
overheen gekalkt worden.

Radarsoft heeft met deze kruiswoordgene¬
rator de oplossing gebracht.

Dit programma heeft de mogelijkheid om
duizenden kruiswoordpuzzels te generen.
Het opbouwen van zon puzzel duurt onge¬
veer 2 minuten.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 15

Er is een HELP' -functie, waarbij de
computer maximaal 20 letters prijsgeeft.
U kunt de puzzel, na oplossen, ook uit¬
printen. Radarsoft geeft u daarbij toe¬
stemming om vervolgens die puzzel voor
niet commerciële doeleinden te gebruiken
zoals bv. in een schoolkrant.

Het werkt heel eenvoudig. Je gaat met de
cursor op een open beginvakje staan en
onder in beeld verschijnt dan de opgave.
Staan de streepjes in horizontale stand
dan kun je de horizontale opgave intypen
Via de return toets verander je de stand
in vertikaal en ga je dienovereen komstiq
te werk. Gum heb je niet meer nodig.
Letters weqhaien geschiedt via de spatie
balk en overschrijven van de letters is
ook mogelijk, dus geen rommelige puzzels
meer met dit programma.

Rekenwonder

REKENWONDER.

Dit programma is zoals de naam al doet
vermoeden een reken-ieerprogramma.

Het zijn eigenlijk twee programma's.
Vanuit het h o o f d men u kun je kiezen uit

A. SOMREGEN en B. REKENFLAT.

Het onderdeel A. is voor 1 speler en

B. voor twee spelers.

Heb je je keuze gemaakt, dan kun je nog
instellen wat voor opgaven je wilt.
Optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en
delen, het is allemaal mogelijk, tege¬
lijk, apart of een mix, geen probleem.
Uiteraard is ook de moeilijkheidsgraad
instelbaar en wel van i tot 9.

Dan moet je nog de snelheid aangeven,
ook van l tot 9,

Dan volgt het speelscherm.

Linksonder in beeld een huisje, rschtson
der in beeld een helikopter en iets daar
boven van links naar rechts een laser¬
straal. De opgaven komen in ballonetjes
naar beneden. De snelheid waarmee dat
gebeurt heb je zelf in kunnen stellen,
ïs het antwoord goed dan verdwijnen de
ballonetjes en komt er een mannetje uit
het huisje op weg naar de helikopter.

Het spel eindigt ais het kereltje met de
heli wegvliegt.

Bij foute of te late beantwoording wor¬
den de ballonnen door de laserstraal ver
nietiqd.

Het onderdeel REKENFLAT speel je zoals
reeds gezegd met twee spelers.

Na alle instellingen zoals boven ver¬
haald verschijnt het speelscherm.

Dit scherm is verticaal in twee delen
opgesplitst. In eik deel een platform
met laddertjes en in de top een klok.
Voor ieder goed antwoord schuift of
klimt het kereltje richting klok en
degene die het eerst de klok luidt wint.
Iedere speler krijgt in ieder geval een
gelijk aantal beurten, dus gelijk spel
is ook nog mogelijk.

Voor dit educatieve pakket geef ik een
tien met een griffel. Niet voor het.
grafische deel, dat is erg eenvoudig
gehouden, doch voor het educatieve ele¬
ment. Het idee is leuk en het spel
leidt de kinderen met te veel van het
eigenlijke doel van dit soort software
af, nl. het oefenen en leren van sommen.
Voeg daar aan toe dat je in feite twee
programma s krijgt, dan valt de prijs
van f. 69,-- ook nog reuze mee.

Voor die ouders die verantwoorde soft¬
ware willen aanschaffen een aanrader.

Eindeloos

EINDELOOS.

EINDELOOS is de naam van een arcade-avon
tuur programma.

Uit de handleiding blijkt dat een of
ander buitenaards monster uit zijn win¬
terslaap is gehaald en daarom de toeris¬
tische trekpleister die EINDELOOS eerst
was heeft getransformeerd tot een veste
van verschrikking.

Aan jou de taak om orde op zaken te stel
len. Je hebt de beschikking over een
helikopter waarmee je kunt afdalen in
het doolhof.

Tot zover klinkt het nog goed, doch om

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 16

het spel te spelen is andere koek.

Het is vrij moeilijk en nauwelijks voor*
spelbaar. Grafisch is het evenals de
overige uit de RADAR-reeks vrij grof.
Doch voor de doorzetters zal er menige
avond plezier in zitten. De prijs vind
ik voor dit programma echter veel te
hoog, temeer daar er in dit genre al zo¬
veel te koop is (Nemesis bijvoorbeeld)
waarbij je voor minder geld een veel
fraaier programma krijgt.

De Sekte

DE SEKTE.

De laatste van deze reeks is een echte
Neder 1andstal 1 ge adventure, voorzien van
plaatjes. Om dan direct maar met het
slechtste te beginnen, de plaatjes zijn
ronduit slecht. De grafische beelden van
bv. de HGBBIT voor de MSX1 zijn veel en
veel mooier.

Het verhaal speelt zich af in de Schotse
Hooglanden in de plaats Achnasheen.

Het is de bedoeling dat je het spoor
volgt van Leon H. Rabburd, de sektelei¬
der die op onverklaarbare wijze is ver¬
dwenen alsmede de inhoud van zijn kluis.
Je kunt i letter en 1 woord opdrachten
geven, alsmede samengestelde opdrachten.
De plaatjes worden vlot op het beeld ge¬
plaatst en ook de respons komt vrij snel
Al met al een zeer speelbare adventure.
Echter, voor zover ik het heb kunnen be¬
kijken, ontbreekt het raffinenemt van de
in dat opzicht beruchte level 9 program¬
ma’s, doch ik denk dat dat voor velen
juist een opluchting zal zijn. Het lijkt
mij tenminste prettig dat je ook nog
eens aan slapen toekomt.

Ook voor dit programma geldt de prijs
van f. 69,--, niet gering doch Nederland
se alternatieven zijn er nauwelijks en
vaak nog duurder.

Redlights of Amsterdam

REDLIGHTS OF AMSTERDAM.

Noq niet zoveel nummers terug besprak ik
reeds Samantha Fox strippoker van Mar-
tech.

Doch dit programmma loopt in zijn orqine
le vorm niet op de MSX-2.

Redlights of Amsterdam daarentegen is
uitsluitend bestemd en geproqrammeerd
voor de MSX-2.

Dat blijkt dan ook direct uit de fraaie
beelden die de speler voorgeschoteld
krijgt.

In totaal zijn er 8 gediqitaliseerde
plaatjes die per stuk ongeveer de rech¬
terhelft van het beeld beslaan. Üp de
linkerhelft worden de kaarten geprojec¬
teerd alsmede de status van het spel en
informatie omtrent de stand en inzet.

Ook de spraak ontbreekt niet en is in
dit programma vrij uitgebreid.

Zowel de speler als de fraaie tegenspeel
ster start met een beginkapitaal van 100
punten. De vaste inzet (ante) bedraagt
5 punten. Vervolgens krijg je vijf kaart
en. Heb je direct een goede kaart dan
kun je direct bieden tot maximaal 25 of
wil je even rustig aandoen dan geef je
aan dat je blijft (stay). Biedt de kaart
die je hebt geheel geen perspectief dan
geef je aan “drop" en je bent je inzet
kwijt, hetgeen je ook door je tegen¬
speelster wordt duidelijk gemaakt met de
mededeling “my pot".

Een bod van jou kan eventueel door de
computer «met een tegenbod worden ver¬
hoogd. Wanneer je kenbaar maakt daarin
mee te gaan, volgt de mogelijkheid tot
het ruilen van kaarten, indien gewenst,
waarna de procedure alsvoren zich her¬
haald. Zo'n bluf en biedronde gaat maxi¬
maal twee keer, waarna je tegenspeelster
haar kaarten toont.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 17

Laydock

LAYDOCK.

Wanneer je haar de 100 punten hebt afge¬
snoept, krijgt ze automatisch weer 100
punten (another garnment),echter bij ver
lies van de ronde, waarin ze de aanvul¬
ling krijgt,laat ze een kledingstuk val-
1 en.

Zo zal je dus minstens acht van die ron¬
des vol moeten houden om haar geheel ont
bloot te mogen aanschouwen. Wanneer je
zelf een aanvulling met 100 punten nodig
hebt volgt de mededeling "undress honey”
Ik heb aan die uitnodiging echter geen
gehoor gegeven. Maar ik kan me voorstel¬
len dat de speler zich laat meeslepen
door het spel. Waak er dan voor dat je
voldoende kledingstukken aan hebt,
anders leg je misschien te snel het
(b) 1ood je.

Het programma gaat vergezeld van een
nederiandse handleiding, waarin in het
kort de pokerregels worden uiteengezet,
alsmede hoe het spel gespeeld wordt.

Het programma is zowel op disk als op
tape te koop voor de prijs van resp.
f. 79,90 en f. 69,90.

Conclusie: Het spel is grafisch goed ver
zorgd en ook de spraak is prima. Het
pokerspel van de computer is niet ai te
sterk en nogal wispelturig.

De prijs vind ik nogal hoog, om reden
dat wanneer je het eind hebt gehaaid de
uitdaging om weer opnieuw te beginnen
niet meer aanwezig zal zijn, je hebt
immers alles gezien.

Echter voor die personen die toch een
MSX-2 programma met fraaie beelden wil¬
len hebben is Redlights wellicht het
programma.

Dit is n.m.m. de topper op de MSX-2 tot
op heden.

Het spel op zich en het thema zijn klas¬
siek, vlieg de vijand tegemoet en ver¬
nietig alles wat je tegen komt. Echter
de beelden die je voorgeschoteld krijgt
heb ik op geen enkele computer eerder
qezien.

Het spel begint, nadat je je door een
aantal instelschermen hebt geworsteld,
heel rustig.

Je stuurt je toestel door een fraaie
sterrenhemel en slaat de ene na de
andere aanvalsgolf af. De verscheiden¬
heid van de aanvallers is zeer groot en
de sprites zijn uiterst gedetailleerd.
Vooral de wijze waarop de toestellen
draaien en wenden is schitterend om te
zien.

Halverwege het eerste veld komen als
handicap ook nog eens meteoren in het
veld, ook deze uiteraard zeer fraai uit¬
gebeeld .

Aan het eind van iedere sterrenhemel
(de levels 1, 3 en 5) wacht een fantas¬
tisch mooi vijandelijk ruimteschip.

Dit schip is met een behoorlijk aantal
voltreffers te overwinnen waarna het
zwaar* beschadigd zijn koers vervolgd.
Wanneer het je echter niet lukt om het
schip te verslaan zal het na enige tijd
vanzelf verder gaan waarna je, wanneer
je de strijd hebt overleefd, sector 2
van schijf kan laden.

De sectoren 2, 4 en 6 zijn de fraaiste
schermen. Bij deze sectoren vlieg je
over een planeet, over een stad en bij
sector 6 zelfs in een stad.

De moeilijkheidsgraad bij deze sectoren
ligt echter beduidend hoger dan bij de
oneven sectoren daar je namelijk te
maken krijgt met zowel aanvallers als
luchtafweergeschut.

Wanneer je je sporen hebt verdiend krijg
je als wapen de beschikking over een
laserstraal en moqelijk zelfs
gronddoelraket ten. Deze zijn voor de
hogere sectoren en zeker voor sector 6
onmisbaar, m.a.w., zonder die wapens kun

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 18

je het wel vergeten.

Aan het begin van het programma wordt
DUAL-fighter vanaf de basis opgeroepen
om een plan uit te voeren, waarna de
piict antwoord en ten strijde trekt.
Welnu, na sector 6 heeft hij waarschijn¬
lijk aan dat verzoek voldaan, getuige
het feit dat hij zijn stoei verlaat en
relaxed een peuk wegschiet.

Voor de speler die er echter niet genoeg
van heeft gekregen volgt sector 7 enz...
De cyclus start dan in weze van voren af
aan, doch de vijand komt in nog grotere
getale op je at en er zijn zelfs weer
andere toestellen te bespeuren.

Het programma biedt zelfs de mogelijk¬
heid om met twee spelers gelijktijdig te
spelen. Ieder vliegt zijn eigen toestel.
Gok de save-optie is niet vergeten, zo¬
dat je de volgende keer niet meer bij
het eerste veld hoeft te beginnen en ook
de HIGH-score wordt meeqesaved.

De fraaie beelden van dit programma zijn
met geen pen (of toetsenbord) te be¬
schrijven. Ik heb ondanks de prijs van
f. 120,-- maar een advies. Kopen!!!

Vespuccistraat 48
(by het Mercatorplein)
Amsterdam
TeL 020-123206

Bereikbaar met tram lijn 7 of 13
en bus l.|n 15. 19 of 18
Dageii.ks geopend van iOOO tot i8 00 uur
Op koopavonden tot ?t OO uur
's maandags van 13 OO tot 18 00 uur

Wij hebben het grootste assortiment MSX-software en boeken in voorraad
Ruim 350 titels en 100 boeken en natuurlijk alle tijdschriften.

Bij ons kunt u alle software bekijken, ook de nieuwste en natuurlijk ook MSXII

Wij zijn dealer voor alle grote merken zoals Spectravideo. Sony, Philips,
Filosoft en vele Engelse Softwarehuizen.

Wij leveren hardware aan scholen en bedrijven tegen scherpe prijzen.

STUNTPRIJS VOOR DE SPECTRAVIDEO 738 ”X*press'’. f 999,--

Kompleet met Wordstar en groene monitor. f 1699,-

Met micropro pakket en groene monitor. f 1999,--

BEL VOOR INFORMATIE EN PRIJZEN VAN ANDERE MSX MERKEN 020-123206

Regelmatig zijn wij op de diverse computerbeurzen te vinden met vele
speciale aanbiedingen #HCC beurs • info beurs #MSX beurs etc.

Voor informatie over opleidingen, technische problemen en software, kunt u
ons altijd bellen 020 - 123206 of 183001

PERMANENTE DEMONSTRATIE van MSX 1,2 en diverse randapparatuur
en viditel/datacommunicatie.

Uw eigengemaakte programma's kunt u bij ons laten uitprinten tegen
kostprijs.

MSX "SOïTPOSr
Van Kinsbergenstraat 62
1057 PT Amsterdam.

TeL 020 - 183C01

Bestel telefonisch en u heeft
heel snel het door u gewenste
programma in hui$
ima-vhj van 10 00 - 14.00 uur)

levenng onder rembours (f 10,-)
of na vooruitbetaling if 4. — i
Uitsluitend levenng uit voorraad
Bij uw besteling knjgt u tevens
onze gratis catalogus met ruim
520 MSX artikelen meegezonden

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 19

GETALLEN SPREKEN MEER DAN WOORDEN

MSX-MOZAIK ABONNEES HIGHLIGHTS

87% LEEST TEN MINSTE DRIE VAN DE VIER NUMMERS VOLLEDIG
GEMIDDELDE LEESTIJD BEDRAAGT TWEE UUR PER NUMMER
53% VAN DE LEZERS ZIJN HOBBYISTEN
58% LEEST MSX-MOZAIK OM BIJ TE BLIJVEN

86% VAN DE LEZERS WERKEN DIRECT OF INDIRECT MET COMPUTERS

54% VAN DE LEZERS TIKT DE LISTINGS IN

69% VAN DE LEZERS LEZEN DE ADVERTENTIES

58% VAN DE LEZERS KOOPT NAAR AANLEIDING VAN MSX-MOZAIK

GETALLEN DIE VOOR ZICH SPREKEN, ADVERTEER DAAROM OOK IN MSX-MOZAIK EN BENADER UW
TOEKOMSTIGE KLANTEN DIRECT VANUIT HET ENIGE EN EERSTE ONAFHANKELIJKE MSX-
COMPUTERBLAD IN NEDERLAND:

MSX-MOZAIK

bel vrijblijvend: 02159-36293.

Bridge op MSX

Bridge is een veel gevraagd programma voor de computer. Een aantal versies zijn
voor andere merken dan MSX reeds verkrijgbaar. Bridge kent in Nederland zo'n
700.000 'addicts' en groeit in populariteit. Dat er echter naar verhouding weinig
progranma's voor zijn is waarschijnlijk te danken aan het feit dat er veel variabe¬
len in het spel zitten, meer dan bijvoorbeeld in schaken. De bekende programma's
maken gebruik van een willekeur, waardoor het euvel aanwezig was dat ze niet kunnen
bieden, zoals wij dat gewend zijn en bovendien in het afspelen vaak falen. Een
groep bridgeleraren hebben een programma ontwikkeld onder de naam Bridgesoft,
waarvan er inmiddels een drietal zijn uitgebracht voor de Commodore 64. LEER BRIDGE
is nu ook verkrijgbaar voor de MSX computer en het programma bevat 55 voorgepro¬
grammeerde spellen, die de gebruiker uitnodigen als het ware aan tafel te gaan
zitten en tegen de computer te spelen. Als eerste worden er dertien kaarten op het
scherm getoond, niet volgens de kranten-opmaak, maar in de lage grafische mode,
naast elkaar met een kleine spatie tussen de kleuren. Het programma kent een
biedpad, waarvan kan worden afgeweken, met uitleg op het scherm. Geboden wordt
volgens het gebruikelijke ACOL systeem. Ook het uitspelen wordt overzichtelijk
gebracht. Gaat de gebruiker vaak, dan wordt hij/zij met een pieptoontje terugge¬
floten en 'Zo gaat u down, we gaan terug naar slag .. ' en draaien de kaarten terug
en kan de speler tegen de computer het nogmaals proberen. Het lijkt een geslaagde
poging om bridge de bridgeleerling bij te brengen. De beeldpresentaties zijn goed
en de belangrijkste functies, zoals speeltempo, slagen terug en het automatisch
spelen, staan overzichtelijk vermeld, een beperking ligt in het aantal van 55
gefixeerde spellen, die naar onze mening wel zorgvuldig zijn uitgezocht.

Bridgesoft, Koedijk 17, 1406 KX Bussum, tel. 02159-34905.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 20

Mini-master-voice

10 ' Mini-Master-Voice
20 ' Auteur:R.Brink
30 ’ Laarderweg 19?

40 ' 1403RJ Bussu#

50 * tel. 02159-36199
60 *

335 70 SCREEN 0: WIDTH 37
913 80 KEY OFF: COLQR 15,4,4
90 REM Machinecode DATA
025 100 DATA F3,DB,AA,F5,DB,A6,E6,EA
311 110 DATA D3,AA,CD,B7,00,30,F5,F1
974 120 DATA D3,AA,C9,&B111800011011
130 REM Inlezen ML
140 REM A = data, B = checksu*

150 REM C = correcte checksus
160 REM I = pointer
961 170 B= 0: FOR MHD000 TO &HD012
978 180 READ A$: A= VAL!"!iH"+At)

417 190 POKE I,A: B= B+A
358 280 NEXT Is READ C
715 218 IF B=C THEN GOTO 240
380 228 PRINT "Er rit een fout getal in d
e DATA- regels. Kijk ze nog eens g
oed na.”: END

230 REM Stel USR-vector in
268 240 DEF USR=fcHD000
085 250 PRINT ”M i n i - M a s t e r -

V o i c e..

-Disassembly:

822 260 PRINT “ORG D000”

887 270 PRINT *DI’

560 280 PRINT “IN A,iAft)“

788 298 PRINT “PUSH AF”

066 300 PRINT "TERUG:IN A,!A61”

218 310 PRINT “AND EA”

442 320 PRINT 'OUT Aft,A'

178 338 PRINT *CALL B7"

371 348 PRINT ’JR NC,TERU6“

542 350 PRINT "POP AF”

947 360 PRINT “OUT (A6i,A“

026 370 PRINT “RET"

596 388 PRINT :PRINT “Druk op 'n toets”;

828 390 FOR F=1 TO 20

603 488 FOR 6=8 TO 199: NEXT G

954 410 PRINT IF INKEYIO”” THEN F=

653 420 NEXT F: CLS
896 438 PRINT “Werking:”

726 440 PRINT “De gegevens die van de cas
sette-poortkoaen worden direct doorge
zonden naarde poort van de toetsklik.

567 450 PRINT "H.a.w. alles wat de casset
te afspeeitwordt direct naar de luids
preker van uw TV of monitor gezonden!

653 468 PRINT: PRINT “Gebruiksaanwijzing:

■

620 478 PRINT “Doe een auziek-bandje in u
w data- recorder, stop de zwarte (
of grijze) en de witte steker in de r
ecorder, zet het volume op piusminu
s 807., drukPLAY of LOAD in en typ:"

633 480 PRINT ”A=USR10>

996 498 PRINT “en druk op RETURN of ENTER

456 500 PRINT “Druk oa te stoppen op CTRL
+STQP. De recorder start en stopt
vanzelf!*

407 510 PRINT: PRINT H N.8.:AIs de muziek
'niet doorkoat' dan sioet u het

voluae wat harder zetten.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag.

Interview: MSX-Softshop

Interview MSX-Softshop

Op 2 januari 1987 werd de nieuwe MSX-Softshop winkel officieel geopend, waarna de
verhuizing een definitief feit was geworden. Het nieuwe adres luidt Witte de
Withstraat 22 a in Amsterdam. Het telefoonnurrmer is ongewijzigd gebleven. Deze
gebeurtenis, in combinatie met het een-jarige bestaan van de MSX-Softshop, was
voor de redactie een aanleiding om een interview te houden met de eigenaar van de
zaak Kees Westera.

"De beschikbare ruimte in het vorige pand
was niet toereikend meer", aldus Kees.

"We waren daarom genoodzaakt om te
verhuizen." De hoeveelheid software voor
de MSX computer groeit nog steeds in een
zeer snel tenpo. Een reden te meer om
Kees naar zijn menig te vragen.

Red: "Wanneer zijn jullie begonnen met de
verkoop van MSX-artikelen?"

Softshop: "De feitelijke opening van onze
bezigheden op MSX-gebied was op 19
oktober 1985."

Red: "Waarom hebben
jullie je gespecia¬
liseerd in uitgere¬
kend MSX software?"

Softshop: "We er¬
gerden ons aan het
niet beschikbaar
zijn van MSX soft¬
ware en de onkunde
op dit gebied in de
toen bestaande com¬
puter winkels. In
de meeste zaken
vormt software een
bijzaak - en dat is
het nog steeds - en
ben je als leek
aangewezen op de
gegevens, die op de
verpakking staan
vermeld. Wij zijn
van mening dat de
computer hobbyist
recht heeft op ge¬
degen advies, in¬
clusief de voor¬
lichting op het
gebied van software

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 22

voor zijn computer."

Red: "Hoe is het verloop van de software
sinds jullie start in oktober 19885?"

Softshop: "Op het moment dat we met de
winkel begonnen, bedroeg het aanbod
ongeveer 150 titels. Sinds dien is dit
getal aanzienlijk gegroeid, evenals
trouwens de kwaliteit, waardoor de prijs¬
kwaliteit verhouding veel beter is
geworden. Op dit moment beschikken wij
over zo'n 650 titels op software gebied
en 150 boektitels. Inmiddels is het niet
bij software gebleven, maar leveren we
ook MSX-apparatuur en supplies. In

tegenstelling tot andere computerzaken
vormen de laatst genoemde produkten
echter een bijzaak voor ons: software
blijft onze specialiteit."

Red: "Leveren jullie ook per post?"

Softshop: "We hebben veel klanten van
buiten Amsterdam. Deze doelgroep mochten
we niet verwaarlozen en voelden we ons
groepen om ook deze groep van dienst te
kunnen zijn. In maart 1986 zijn we daarom
gestart met de Soft Post, wat voor veel
mensen een uitkomst bleek te zijn."

Red: "Wat zijn jullie plannen voor 1987?"

Softshop: "Uiteraard blijven we ons
assortiment voortdurend uitbreiden en
gaan we ons ook bezighouden met het pc-
gebeuren. We zijn namelijk van mening dat

in de toekomst de MSX computer en de pc
naar elkaar toe zullen groeien met als
gevolg dat de kwaliteit van MSX in het
algemeen sterk zal gaan toenemen.
Daarnaast zal het gebruik van
communicatie- apparatuur een belangrijke
rol gaan spelen. Ook hier zijn voor de
MSX-gebruiker een scala vai mogelijkheden
beschikbaar. Met het oog op de toekomst
zullen we voortaan onder de naam: 'The
Softshop' gaan werken (voorheen MSX-
Softshop). We zien dan MSX op het gebied
van audio en video een belangrijke plaats
gaat innemen, waarmee wij in gelijke pas
blijven lopen. Kort gezegd: we gaan mee
met alle ontwikkelingen op hard- en
softwaregebied."

Red: "Geef jullie nieuwe adres en
gegevens?"

Softshop: "Witte de Withstraat 22a, 1057
XM Amsterdam, tel. 020-123206. Voor
postorders tel. 020-183001. De Witte de
Withstraat ligt bij de Kinkerstraat en de
Postjesweg."

Red: "Zijn jullie makkelijk bereikbaar
met het openbaar vervoer?"

Softshop: "Tramlijn 7 stopt voor de deur
en lijn 17 op de hoek."

Red: "Ter afsluiting wensen we jullie in
het nieuwe pand veel succes in het nieuwe
jaar."

Aangeboden

Philips kleurenmonitor CM8524: 80 karakters RGB, 1 maand oud f750,00.
G.M. Willems, Eikenwal 214, 5403 KG Uden, tel. 04132-61060.

TIP:

Met de HB 50 geeft het onder MSX-DOS nogal eens problemen. Inmiddels is Sony met
een nieuwe ROM gekcmen, waarin dit euvel is verholpen. Sony vervangt de oude ROM
door de nieuwe ROM zelf. We hebben gehoord dat dit tegen minimale kosten geschiedt,
maar Sony zelf was onbereikbaar voor toelichtingen tijdens de feestdagen. Neem
daarom contact op met Sony!!

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 23

Buadspeed

10 REK «mmHtmtmmfmmm

20 REK *

30 REK * BAUD SPEED PR06RAHKA

40 REK *

50 REK * Auteur: R. Brink

60 REK * Laarderweg 199

70 REK * 1403RJ Bussu#

30 REK * Tel. 02159-36199

90 REK mHHHtiHHHHIHHHHH
**

100

REM C64 SPEED DATA

246

110

DATA 175,184,83,92,8

120

REM 1200 BAUD DATA

022

130

DATA 83,92,38,45,15

140

REM 1800 BAUD DATA

903

150

DATA 60,68,26,33,23

160

REM 2100 BAUD DATA

007

170

DATA 48,57,20,28,27

1S0

REM 2400 BAUD DATA

791

190

DATA 37,45,14,22,31

200

REM 2750 BAUD DATA

710

210

DATA 35,42,13,21,32

220

REM 3100 BAUD DATA

733

230

DATA 32,39,11,20,33

240

REM 3600 BAUD DATA

911

250

DATA 26,33,8,17,35

260

REM 4000 BAUD DATA

822

270

DATA 23,31,6,15,36

449

230

SCREEN0: WIDTH4B:KEYOFF:C0L0R15,4,

4:D£FINTA,I

912

290

PRINT" BAUD SPEED PROGRAMMA (C

11986 C.G.S.PRINT:PR INT"STELT DE SA
VESNELHEID IN.’:PRINT"DE LOADSNElHEID
WORDT DOOR DE KSX ZELF BEPAALD, OOK
ZONDER DIT PROGRAMMA! H
317 300 PRINT:PRINT"H06ELIJKHEDEN:PRINT

838 310 PRINT“1)C64 SPEED":PRINT"2>1200 B
AU0*:PRIMT'3) 1800 BAUD":PR1NT"4)2100
BAUD":PRINT-5)2480 BAUD":PRINT“6)2750
BAUD":PRINT"7)3100 BAUD"

284 320 PRINT“8)3600 BAUD‘:PRINT'9)4080 B
AUD":PRINT:PRINT"(ALLE BAUDRATES ZIJN
GETEST OP EEN PHILIPS D6450 AUT
OKATIC DATA RECORDER)"

623 330 PRINT:PRINT*UW KEUS (1-9;:";

770 340 I=VAL(INPUT$(1)1:IFI-0THEN340
187 350 IFI=1THENRESTOREi10

239 360 IFI=2THENREST0RE138
291 370 IFI=3THENRESTORE150
343 330 IF1=4THENRESTOREI70
395 390 IFI=5THENRESTQRE190
238 400 IFI=6THENRESTORE210
290 410 IFI=7 T HENRESTORE230
342 420 IFI=BTHENRESTGRE250
394 430 IFI=9THENREST0RE27i
747 440 PRINTHID$(STR$(I),2):FORI=L4F406T
0&HF4BA:READA:P0KEI,A:NE)(T:PRINTCHR*I
30;"BAUDRATE INGESTELD.”

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 24

Ellips

90 REMark naam: ELLIPS
408 100 SCREEN 0: WIDTH 40
110 :

120 'Ellipsgegevens opvragen
130 :

805 140 INPUT "6eef de langste diagonaal
(pixels)'; Al
940 150 Al = Al/2

457 160 INPUT "Beef de kortste diagonaal
(pixels)*; A2
957 170 A2=A2/2

272 180 INPUT "Geef de hellingshoek igrad
en) "; HH

126 190 INPUT "Geef centrum ellips (X kom
ma Y) "; XX,YY

519 200 INPUT "Geef kleur
* • KL

649 210 INPUT’"Ellips inkleuren <J of N)
'; 1 $

925 220 IF I$="J" OR I$="j“ THEN P=1 ELSE
P=0
230 :

240 'Hoofdroutine ellips tekenen
250 :

798 260 SCREEN 1-(PEEK(0)=243)

042 270 HH=HH«3.1415/180

'Omzetten van graden naar radialen
782 280 SW=1

'Schakelaar voor start ellips
391 290 FOR X=-A1 TO Al STEP 3
067 300 60SUB 400

'Bereken el 1ipscoordinaten
066 310 NEXT
685 320 X =A 1
073 330 GOSUB 400

'Bereken laatste coördinaat
766 340 IF P THEN PAINT(XX,YY),KL
'Eventueel inkleuren
081 350 X$=INPUT$(1)

'Wacht op een toets en
377 360 END

'stop dan
370 :

380 'Subroutine voor el 1ipscoordinate

390 :

321 400 Y=ABS(A2 A 2-(A2/A1*X) A 2)

'Bewerkte formule voor ellips
072 410 LL=SQR(Y+X A 2)

'Afstand middelpunt tot rand ellips
379 420 Y=SQR(Y)

'Tekenloze Y coördinaat behorend bij
X

900 430 IF X=0 THEN RETURN

'Anders geeft volgende regel een fou

851 440 H=ATN(Y/X)

'H=hoek van centrum tot punt op elli
PS

687 450 H1=HH+Hs H2=HH-H

'Deze nieuwe hoeken verdraaien de el

372 46§ S X1=C0S(H1)#LL

'Dit worden de nieuwe coördinaten
391 470 X2=C0S(H2)*LL
399 480 Y1 =SIN(Hl)*LL
418 490 Y2=SIN(H2)*LL

206 500 BI = XX-SGN(X)*X1: B2=YY + SGN(X) *Y1
'Nieuwe coördinaten gereed voor teke
nen

312 510 B3 = XX-S6N(X)*X2: B4 = YY + SGN(X)*Y2
741 520 IF SW THEN B5=B1:B6=B2:B7=B3:B8=B
4:SW=0'Eerste gang,B5 t/m B8 onbekend

054 530 LINE (B5,B6) - <B1,B2), KL
244 540 LINE (B3,B4> - (B7.B8),KL
775 550 B5=B1:B6=B2:B7=B3:B8=B4

'Bewaar coördinaten voor volgende ga

435 560 RETURN
570 :

383 580 END

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 25

Xbaudl3

10 'save’Xbaudl3.bas‘ : '13-4-86
15 ’ BAUD 300 VERANDERT
616 20 KEY OFF

290 30 CLS:SCREEN 0:H1DTH48:COLOR 1,15
815 35 PRINTSTRIN8I(39,195)

607 40 PRINT"«*HCH-SÜFT*»HbaudraidertH
♦CH-SOFT*»*"

807 50 PRINTSTRIN6$(39,195>

667 60 L0CATE12,5:PR1NT , KIES BAUD RATE"
506 70 LOCATE,7

100 80 tCEV(l) ON:KEY(2) 0N:KEY(3) DN
832 90 KEY14) 0N:KEY(5) 0N:KEY(6> ON:KEYl
7)ON:KEY18)ÖN:KEY(9)ON:KEY(10)ON
348 100 LOCATE 0,20:PRINTSTRlN8$i39,195)
574 110 LOCATE,21:PRINT“ 300 600

900 1200 1500

008 120 LOCATE,22:PRINT“ 1800 2100

2400 2700

444 130 LOCATE25.5'INPUT X
112 140 ON KEY SOSUB 160,240,320,400,440,
520,600,680,728
375 150 60T0 140
160 '300baud
505 170 PÖKE4HF40Ó,125
570 138 POKEItHF407,137
742 190 POKE&HF408,55
689 280 POKE&HF409.61
041 210 PQKE&HF40A,8
273 220 LOCATE 10,10:PRINT’300 baud’

378 230 END

248 ‘608 baud
478 250 POKE&HF406,105
501 260 POKEJtHF 407,115
788 278 POKEItHF408,49
770 280 POKEltHF409,56
057 290 POKE&HF40A,8
336 308 LOCATE 10,10:PRINT"600 baud"

367 310 END
320 '980baud
734 330 POKE&HF406,93
448 340 POKEiHF40?,183
689 350 PÖKE&HF408.43
671 368 POKE&HF409.50
749 370 PQKE&HF40A, 12
418 388 LOCATE 18,10:PRINT“900 baud"

383 390 END

408 ‘1208baud
279 410 SCREEN,,,!

955 420 LOCATE 10,10:PRINT”i200 baud
372 430 END

448 '1500baud
677 450 POKEfeHF406,71
691 460 POKE!cHF407,80
663 478 PQKE&HF408,32
790 488 POKE&HF409.39
866 490 POKE&HF40A,19

821 500 LOCATE 18.10:PRINT”1500 baud
369 510 END
520 '1888baud
643 530 POKEfcHF40ó,60
770 540 POKE&HF407,67
709 550 P0KEfcHF488,26
691 560 POKE&HF409,33
782 570 POKEIcHF40A,23

106 580 LOCATE 10,10:PRINT“1800 baud
385 590 END

608 '2100baud
754 610 POKE&HF406.49
736 620 POKEÏcHF407,56
610 630 POKE!iHF408,20
753 640 POKE&HF409,28
843 650 POKEÏtHF40A, 27
964 668 LOCATE 10,10:PRINT"2100 baud
382 670 END

680 2400uaud

985 690 LOCATE 10,10:PRINT“2400 baud
293 708 SCREEN,,,2
371 710 END

720 2780baud
729 730 POKE&HF406,29
663 740 POKE&HF40?,33
937 750 POKE6HF408,8
695 760 POKE!iHF409,15
831 770 POKE&HF40A,35

107 788 LOCATE 10,10:PRINT"2700 baud
387 790 END

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 26

Lampjesdenken

843 1 0NEHR0RS0T021:ONSTOP6OSUB20:STOPQN:
DEFINTA-Z:DIML(9):SCREEN2 f 0,0:C0LÖR4,
l,4:CLS:OPEN"GRP:"FOROUIPUTflSil

404 2 READï,Y:FORA=0TO30:READX1,Y1:LINE(X
,Y)-(X1,YD ïX=XI:Y=Y1:NEXTïPAINT (B,i)
,4,4

085 3 DATA0, 50,20,50,20,37,45,37,45,70,55
,70,00,61,65,60,65,50,71,50,70,60,80,
60,80,45,90,30,115,30,125.45,125,50,1
30,50,140,40,155,55,155,65,175,65,175
,45,195,45

734 4 DATAI95,55,205,55,215,25,220,40.24i
,40,245,50,245,65,255.65

708 5 F0RA=28T0228STEP25:CIRCLE(A,175),5:
LINEtA-2,lt5>-<A-4.171):LtN£!A*2,115)
-(A+4,171I:LINE(A-4,179)-(A-B,188):LI
NE!A+4,179)-(A+8,188):LlNE(A-4,182)-(
A+4,182):LINE(A-6.185)-(A+6,185)

854 6 L!NE!A-8,188)-(A*8,188):LINE(A-7,10
3)-(A*-7,103):LlNE (A-5,96) - (A+5,96) :LI
NE(A-5,96)-(A-7,103):LINE(A+5,96)-iA+
7,103):PAINT(A,100), 4,4:CIRCLE(A,108)

,7:CIRCLE !A.108),4,10:NEKT

226 7 CIRCLE(190,20),11,10,4.1,1.65:CIRCL
E(186,19),10,10,4.3,1.4:PAINT<198,20)

,10,18:F0RA=8T025:READY:PSET(A*10,Y),
10:NEXT

043 8 DATA10,0,18,15,2,10,40,28,1,17,20,1
,5,26,35,8,48,14,6,40,37,0.20,34,5,39

241 9 COLOft15:FORA=tT09:PSET(A»25-7,172),
l:PRINTIl,A:NEIT:DRAU a Bn90,08‘:PRINTI
l,'LAMPJES':C=0

926 10 Af=INKE»$:IFAf<'l'QRA$>'9‘THENli

470 11 C=C*l:LINE(83,bB)-(154,66),l,BF:DR
AR'EM83,60':PRINT#1,C* KEER':B=VAL < Af)
:IFB=!THEN13

929 12 IFLi8-l)=0TH£N10ELSEIFB>2ÏHENFÖRA-
1T0B-2:IFL(A)THENA=B:NEKT:GOTO10ELSEN
EXT

741 13 IFL(B)THENCIRCLE(B*25+3,108),3,1:P
AINT(B*25+3,10BI,1,1ELSEPAINT(B*25+3,
108),10.10

723 14 L(B)=1-L(B):IFN0TL(1)+L(2)+L(3)+L(
4)+L(5)+L(6)fL(7)+L(8)+L(9)=9THEN10

383 15 ORAM‘BH70,71':PRINTtl,*Alle lanpje
s lijn aan!':DRAW"BM70,82’

531 16 IFC<-345THENPRINTI1,'UITSTEKEND GE
DAAN!'ElSEIFC<365THENPRINTI1,'PRIMA R
ERK'ELSEPRINT#1,*DAT KAN BETER'

384 17 LINE(57,132)-(215,154),1,BF:DRAR'B

MBStHB'iPRINTIl/noQ een keer (j/n)?

■

771 18 A#=INKEf#:IFA$='J*ORA$='j'THENRÜNE
LSEIFNOT(Af=’N'ÖRAf='n')THEN18
138 19 STOPSTOPïRUN'AUTOEIEC.BAS'

865 20 PRESET(78,79):PRINTtl,'BEEF JE HET
OP!':FORA=0TO1499:NEXT:RETURN17
667 21 IFERL=19THENCLS:PRESET<76,56):PRIN
Til,'DISK FOUT ‘PRESET(26,120):PRIN
Til,'herstel en druk een toets’ELSESC
REEN0 :COLOR1,12:0NERR0R60I00
706 22 IFINKEVf="THEN22ELSERESUME19

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 27

Tasword MSX-2: het ontstaan

Tasword MSX-2

de ontwikkeling van een tekstverwerker

Het Nederlandse softwarehuis Filosoft is kort geleden met een nieuwe tekstverwerker
op de markt gekomen voor de MSX-2 computers: Tasword MSX-2. We laten in het
navolgende verhaal de heer H. Menninga aan het woord van Filosoft, die ons iets
verteld over de achtergronden bij de tot standkoming van deze tekstverwerker als
vervolg op de populaire tekstverwerker Tasword voor de MSX-1 ccmputers.

Tasword voor de MSX-1 computers kent
vele tevreden gebruikers, ondanks dit
uitgangspunt behoort Tasword voor de
MSX-2 ccmputers tot een andere catego¬
rie tekstverwerkers. Een aantal
overeenkomsten zijn echter gebleven,
zcals de didactische opbouw van het
prograimia. Aan de andere kant zijn de
verschillen toch van dien aard dat ze
eruit springen, zoals dat Tasword MSX-2
de laatste versie vormt van een
tekstverwerker die oorspronkelijk was
geschreven voor de ZX-81 computer. Het
programma is in de loop van de tijd
aanzienlijk professioneler geworden en
kant binnenkort ook uit voor de IBM
PC's en daarmee compatibele machines.

'Tasword' is een concept van Tasman
Software in het Engelse plaatsje Leeds.
De eerste versie voor de MSX-1 is ook
hier ontwikkeld. Daarentegen is de
MSX-2 versie, als enige tekstverwerker
voor de MSX-ccmputers, in Groningen
ontwikkeld. MSX doet het namelijk niet
zo goed in Engeland en de makers van
het eerste programma vonden de finan¬
ciële investering in de ontwikkeling
voor MSX-2 ccmputers een te riskante
onderneming. Filosoft wilde met alle
geveld een goede tekstverwerker op de
MSX-2 ccmputers hebben, waarbij de stap
gencmen is om de ontwikkeling zelf maar
ter hand te nemen. Een bezoek dat niet
onvermeld mag blijven in dit verband is

de ontmoeting met de heer Asseldonck
van Philips Nederland. Philips heeft
namelijk apparatuur in bruikleen
gegeven om te zorgen dat er voor MSX-2
meer en sneller professionele program¬
ma's op de markt zouden kunnen kernen.
Tasword voor MSX-2 was er op een andere
wijze ook wel gekemen, maar het had
waarschijnlijk wat langer op zich laten
wachten. Enfin, we maken ook wel eens
andere dingen mee met de hardware-
leveranciers. Op deze wijze konden we
dus naast de ontwikkeling op een
Schneider computer ook gelijktijdig
werken op twee MSX-2 machines. Een
hiervan voor Hen Lankamp de supervisor
over dit project en een voor een
programmeur.

Een van de eerste vragen bij het maken
van deze tekstverwerker was of we
moesten uitgaan van Tasword, of dat het
een ccmpleet nieuw produkt zou moeten
worden. Het antwoord viel al snel uit
in het voordeel van Tasword. Deze
beslissing was niet alleen gebaseerd op
het feit dat Tasman Software haar hulp
toch aanbood, maar omdat we het concept
van Tasword goed kenden en duidelijk
goed vonden, namelijk dat je er als
gevorderde gebruiker er ingewikkelde
dingen mee kan uithalen en dat de
beginner binnen een half uur met het
programma overweg kan. Daarnaast ligt
het feit er dat de naam Tasword

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 28

praten. De ondersteuning van Tasman was
prima, desondanks bleek dat de source
listing van het Schneider programma
weinig waarde had. Besloten werd toen
ock om afgezien van enkele routines het
programma compleet opnieuw te schrijven
met daarbij het bestaande Schneider
programma in het achterhoofd.

Twee problemen

Van het aantal problemen dat we in die
tijd tegenkwamen, worden er twee stuks
even uitgelicht. In de eerste plaats
zit er nogal wat RAM-geheugen in de
MSX-2 computers. In plaats van een
aparte RAM-zoek routine in te bouwen -
iedere fabrikant heeft de hebbelijke
gewoonte om het geheugen ergens anders

bepaalde verwachtingen schept, waar we
graag aan wilden voldoen.

De tweede vraag die naar boven kwam was
'Wie gaat het maken?' was moeilijker te
beantwoorden. Uitgaande van de beschik¬
baarheid van de source listing (de
broncode lijst) van een Tasword voor de
Schneider 6128 computer, rekenden we op
twee maanden hard werken voor het
programma klaar zou zijn. Het werden er
in totaal zeven! Geen van de bekende
freelancers waar we mee werkten kon
zich twee maanden vrij maken, dat
betekende dat we op zoek moesten gaan
naar nieuwe medewerkers. Gelukkig was
een van de eerste telefoongesprekken
raak en na zijn eerste bezoek in
groningen wisten we dat Arie de Krammer
het project serieus zou kunnen aanpak¬
ken.

Na enkele weken had Arie een aardig
begin met het programma gemaakt en ging
hij ruim tien dagen naar Leeds cm over
allerlei technische problemen te kunnen

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 29

in een van de slots onder te brengen -
werd een naar onze mening slimme
oplossing bedacht, namelijk gebruik te
gaan maken van het videogeheugen. De
omvang van dit geheugen ligt nog altijd
op 128 kbyte of meer, waarvan er in de
80kolans- mode slechts 8 kbyte van
wordt gebruikt voor het beeldscherm en
daarmee ruim 120 kbyte overbleef voor
de opslag van tekst. Deze oplossing
schept voor de toekomst de mogelijkheid
met het overige geheugen nog leuke
dingen te gaan doen, waarvoor er binnen
Filosoft een groot aantal ideeën zijn.

Een ander probleem waar we tegen aan
liepen betrof de beveiliging van het
programma tegen illegaal kopiëren.
Andere versies van Tasword waren nooit
beveiligd, waarbij het belangrijkste
argument was dat de beveiliging ten
koste gaat van de
gebruikersvriendelijkheid van het
programma. Bovendien speelt in Enge¬
land, waar deze programma's werden
gemaakt, het kopieerprobleem in veel
mindere mate. Nu echter werd Tasword
MSX-2 ontwikkeld voor de - zelfs
internationaal gezien - beruchte
Nederlandse markt, die bovendien erg
klein is. We wilden onder geen enkel
beding een financiële strop leiden. De
verleiding was groot geweest, juist
doordat we zoveel werk aan het pro¬
gramma hadden gehad, om toch een
anti-kopieerroutine in te bouwen. Wie
echter ooit zelf een programma heeft
genaakt (ook al is het een BASIC
programma van minder dan vier kbyte)
weet welke minachting er bestaat voor
de originele ontwikkeling van het
programma bij het kopiëren. Om een lang
verhaal kort te maken, werd besloten om
de kwaliteit van het programma op de

eerste plaats te laten konen en
vertrouwen te stellen in de gelukkig
steeds groter wordende groep van
serieuze computergebruikers, die zich
niet met het kopiëren van programmatuur
bezighoudt. Wel wordt ieder exemplaar
van Tasword MSX-2 op verschillende
plaatsen in de machinetaalcode van een
individueel serienummer worden voor¬
zien, waarmee illegale kopieën getra¬
ceerd kunnen worden. Deze oplossing
heeft het nadeel dat de produktie
tijdrovend is, want iedere diskette
moet in verschillende fasen worden
bewerkt.

Afloop

De aangewezen datum van 1 september
1986 werd natuurlijk niet gehaald, maar
... we zagen het programma nu dagelijks
groeien. Op 3 oktober cm precies te
zijn om 23.30 uur (de avond voor de
MSX-MOZAIK beurs) was de eerste versie
voor de pers klaar. Na een laatste
jacht op de 'bugs' en die eruit te
hebben gehaald, kwamen op 13 oktober de
gewone leveringen op gang. Na deze
maanden van hard werken zijn we
natuurlijk enthousiast geworden over
Tasword MSX-2, een geestdrift die niet
ongegrond was, blijkens de reacties en
felicitaties van Tasman Software.

Henk Menninga

Tasword MSX-2:

De Tasword MSX-2 kost f149,00 en is in
iedere goede computerwinkel verkrijg¬
baar, evenals bij de uitgever Filosoft,
Groningen (050-137746). Bezitters van
de Nederlandse Tasword MSX-1, die
overschakelen op MSX-2 kunnen hun
programma bij Filosoft omruilen voor
Tasword MSX-2 voor een bedrag van

f75,00.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 30

PROCiRAMMKKR WEDSTRIJD MET ALS INZET DE COMX PL-80 PRINTER PLOTTER

SERIEUS IN SOFTWARE

PROGRAMMEERWEDSTR1JD

PROGRAMMEERWEDSTRIJD

In tegenstelling tot vorige
prijsuitschrijvingen, waarbij de ingezonden
programma's, inclusief de surprise,
teruggestuurd werden naar de inzenders,
nadat de uitslag bekend was, worden de
ontvangen programma's ditmaal op verzoek en
ter controle direct na binnenkomst
gekopieerd en met de voor iedere inzender
aanwezige verrassing teruggestuurd.

Het programma moet voor 15 mei 1987 in ons
bezit zijn, zodat de uitslag in ons
dubbelnummer kan worden vermeld en de
prijswinnaar bekend kan worden gemaakt.
Inzendingen na 15 mei worden voor de
wedstrijd niet meer geaccepteerd (uiteraard
wel voor plaatsing in MSX-MOZAIK).

Enkele punten:

1. Het programma moet te allen tijde of
worden gepubliceerd of op cassette worden
aangeboden.

2. Het programma moet op een standaard MSX1
of MSX2 computer draaien.

3. Het programma moet op cassette of
diskette worden ingestuurd.

4. Over de uitslag kan niet worden
gecorrespondeerd.

5. De uitslag van de wedstrijd is bindend.

6. De eindbeslissing in alle zaken
betreffende de wedstrijd ligt bij de
deskundige jury.

7. Het inzenden van een programma betekent
automatisch dat u bekend bent met de
voorwaarden.

8. Het programma moet zelf zijn geschreven
en de inzender staat daar borg voor.

9. De copyrights vervallen aan de MSX-er,
tenzij anders vermeld.

10. Het programma wordt alleen
teruggezonden indien deze vergezeld gaat
van een gefrankeerde enveloppe met daarop
vermeld naam, adres, postcode en
woonplaats.

-INKOM '86-

Programma t b v da Aangtfte Inkomstenbelasting 1986

De Nederlandse wetgeving m.b.t. de inkomstenbelasting is een van de ingewikkeld
sta ter wereld Het idee om het invutten van het Aangifte tormuker d m v een com¬
puterprogramma te vereenvoudigen is met nieuw

Wel nieuw is Inkom 86 dat dit idee tot het uiterste heeft doorgevoerd Inkom 86 is
geen eenvoudig optel programmaatje, zoals u dat voor een paar tientjes bij iedere
kiosk of sigarenwinkelier kunt kopen Inkom '86 bevat 220 K aan programmatuur en
tips. die uw aangifte m hoge mate automatiseren In het programma zijn ook de laat
ste wetswijzigingen verwerkt De output ervan op de printer is een nauwkeurige na¬
bootsing van het Aangifte-biljet. Bij de print worden automatisch alle benodigde bijla
gen en specificaties aangemaakt; mogelijkheid tot het maken van extra bijlagen. Uit
gebreide mogelijkheid tot berekening van aftrekposten (beroepskosten, ziektekos¬
ten. buitengewone lasten). Vele controles ingebouwd, inclusief automatische aan¬
passing van gegevens aan wettelijke minimum en maximumbedragen. Het program
ma is geschikt voor A . E . T en B-biljetten (de laetste zonder vermogensbelasting)
Naar ons idee ken Inkom '86 duizenden Nederlanders In de komende maanden vele
hoofdbrekens besparen Tot 15-2-'87 geldt er een Intekenprijs. Bestel meteen! IN
KOM 86 is er voor PC's en klonen (f 99,00). Schneider 664 en 6128 (f 59,00).
voor MSX-1 en MSX-2 computers op disk (f 59.00) en op cassette: f 49,00

- DISKIT -

DE TOOLKIT VOOR DISKETTE GEBRUIK OP DE MSX COMPUTER

* geschikt voor alle MSX-computers MSX 1 en MSX2). alle merken diskdrives en alle
soorten diskettes * standaard functies als formatteren, wissen, naam veranderen,
files copteren * snel coptttren hele diskettes lelie sectoren> • beveiligen files o* hele
diskette, desgewenst met een passwoord * inhoudsopgave diskettes ook alfabe
tisch. chronologisch, op grootte en op soort, kan op die manier ook op diskette zelf
gezet worden • mogeit|khe»d tot het maken van 2 inhoudsopgaven per diskette,
waarvan er steeds 1 toegankelijk s * terughalen van per ongeluk gewiste fSes * ge¬
ven van een naam aan de diskette zelf * msteiien datum en tifd nngeöouwde klok
voor MSX T * mtgebre»de mformat e per file (o a gebruikte sectoren i * unieke disk
monitor; lader veranderen saven sectoren, toegang tot DIRECTORY en FILE ALLO
CATIOh TABLES, vertalen clusters in sectoren en vv. * cop*éren van de mhoud van
een file naar beeldscherm of prmter * aitgebreide pnnt-mogelijkheden • kar met
meer dan één dnve tege('i»> werken * gebruikersvriendelijk • duidelijke handleiding,
met veel informatie Over het MSX dtsk-operatmg System

prijs («nel. diskette); f 49.00

-TASWORD MSX-TWEE-

De beste (jazeker!) tekstverwerker voor MSX. nu in een geheel nieuwe versie voor
MSX-2 computers Tot 00 kolommen op het scherm en ook op de prmter. Vele nieu¬
we mogelijkheden headers en footers. meerdere prints, moeilijk' formateren. auto
matische pagma-nummermg, blokken tekst verplaatsen, kopiéren en wissen, vijf
kladbloks, achtvoudige TAB instelling, GOTO regelnr.. eet., etc.

Optimaal werken met diskdrives (ook voor 2 drives, automatische back-up van alle
teksten, herbenoemen, saven, laden en wissen van bestanden etc.).

Vergelijk ook de volgende eigenschappen eens met die van andere tekstverwerkers;
volledig Nederlandstalig, d w z. zowel het programma als de handleiding
werkgeheugen meer dan 110K (i.p.v. 32K)

- 50 pagina s dik Nederlandstalig handboek, helder geschreven

- hulppagina met alle mogelijke commando's bereikbaar via 1 toetsmdruk

- de gebruiker ziet d rekt op het scherm, wat er op de prmter komt

met behulp van de meegeleverde voorbeeldtekst kan de gebruiker brnnen het
kwartier met Tas word aan de slag

- met mailmerge (ook voorwaardeiijk i afdrukken met gegevens uit databestanden

- op wezenlijke punten door de gebruiker zelf aan te passen, zodat een persoon
lijke' tekstverwerker kan ontstaan.

- output is volledig ASCII, dus klaar voor datacommunicatie

- met de Füosoft service kaart

- dit programma »s het dubbele waard van; disk f 149.00

-TASWORD MSX-

DE tekstverwerker voor a >e MSX 1 computers, werkt ook op MSX 2 (!). er met alle
printers. Tot 64 karakters per regel op het scherm : 1 1 en op de prmter Geheel Neder¬
landstalig, met duidelijke handle»dmg en servicekaart Wist u dat m ieder geval twee
Nederlandse computerbladen de kopy op Tas word MSX intypen’ Dat we aan bednj
ven speciale versies van Tas word MSX leveren’ cass ( ♦ disk versie) f 95,00

-EERSTE HULP (CARETAKER)-

Afgelopen met laad-fouten bij gebruik van een cassetterecorder' M b v. dit program
ma stelt u zelf de koppen van uw recorder perfekt af op de (kritische) laadvereisten
van de MSX computer. Eenvoudig te bedienen cass f 29.00

-ZELF PROGRAMMEREN

HISOFT UITGAVEN (• •> In Basic programmeren op oon MSX hoeft zo z'n beper
kingen. Wanneer de computer sneller en efficiënter moet werken, is het beter direkt
in machinetaal, of in een hogere programmeertaal zoals Pascal of C te schrijven.
HISOFT DEVPAC ld>s )Assembler en monitor cass f 79,00 disk f 1 75,00

HISOFT PASCAL cass f 1 25,00

HISOFTC ++-EDUKATIEF- d,Skf 175,00

GELD, DEELSOM ALFABET. PROCENTEN, WOORDMAKER. TAALBEDRUF.
LETTERGRUPER ENGLISH WORDS. OPTELLEN TOT 20. OPTELLEN EN
AFTREKKEN. CIJFERENO VERMENIGVULDIGEN Edukar.eve programma s met
spelelementen Pri|s per stuk cass f 34.50

DRIE-IN-EEN 3 educatieve programma s <w o. Aardrijkskunde met grote scroUen-

de «aart van NederlandI op een cassette, samen cass f 34.50

REDEKUNDIG ONTLEDEN UitgebrenJ edukatief programma voor de Nededandsa
taal Voor kinderen en ouderen, school en thuis Geen spelletje' cass * 59.00

- DIVERSEN -

I TJING Moo»e computerversie v.h Chmese orakel alleen op disk f 79.00

BRIDGE Neder and* ACOL systeem, om te leren bndgen cass f 49.00

MSX-64 PLUS Zorgt voor een professionelere (en overz»chtei>jkeri aantXik van uw
programma s MSX 64 - geeft d m v het meuwe Basic commando 'FPRINT' 64 te¬
kens per regel op screen 2 (dus meer tekst en cijfers per scherm) m uw e»gen pro¬
gramma's. Plus; grote lener-routine. Cass - er d«skvers»e samen op cassf 34.50

- VIDITELLERS OPGELET-

FILOTEL (050-1451 74) is onze eigen catabank. en 24 uur per dag bereikbaar voor
iedereen die apparatuur heeft om met Viditel te bellen (abonnement niet nodig)'

- INFORMATIE -

Programma s. gemerkt mot 2 sterren (•*) veroison 'enige) kennis van de Engelse
taai. Vraag onze gratis folder aan d.m.v. een briefkaartje lo.v.v. MSX) naar; Postbus
1353, 9701 BJ Groningen, of telefonisch: 050-1 37746 Filosoft produkten zijn te
koop in de goede computerzaak, maar ook rechtstreeks to bestellen: door storting
van het bedrag ♦ f 3.50 verz kosten op giro 20792 t.n.v Filosott, Groningen Tele
fonische bestellingen ( ♦ 6.50 rembourskosten) worden zo mogelijk nog dezelfde
dag verzonden. Voor gratis telefonisch advies; vrijdag, Filosoft servicedag'

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 31

Boekbesprekingen

Titel: Eenvoudige interface schake¬
lingen voor MSX
Auteur: Oven Bishop
Uitgeverij: De Muiderkring
ISBN: 90 6082 276 5
Prijs: f32,50

De MSX-ers, die zich graag willen gaan
bezighouden met het maken van hardware-
schakelingen, die op de MSX-ccmputer
kunnen worden aangesloten, kunnen in
dit boek enige voorbeelden vinden, die
zeker voor uitbouw geschikt zijn. Het
gaat on eenvoudige elektronische
schakelingetjes, die direct op de MSX-1
canputers kunnen worden aangesloten. De
bouwer moet uiteraard wel iets van
elektronica afweten en niet te vergeten
van hoe gesoldeerd moet worden. De
auteur gaat uit van experimenteerprin-
ten, die in iedere vakhandel verkrijg¬
baar zijn. De schakelingen zijn verder
voorzien van een kort programmaatje,
waarmee de betreffende schakeling door
de computer kan worden gestuurd. Dit
laatste, evenals de schakelingen zelf,
zijn beknopt gehouden. Dat wil zeggen
dat er van uit wordt gegaan dat de
nabouwer zijn schakelingen verder naar
eigen inzicht verder gaat uitbouwen en
het programma verfraaid naar eigen
inzichten en wensen. Het boek kan
daarom gezien worden als een inleiding
voor de in de elektronica geïnteres¬
seerde MSX-er, die meer wil dan alleen
programmeren of spelen.

Enkele schakelingen:

* Modelbesturing;

* Pieper;

* Magnetisch slot;

* Vloeistof detector;

* Thermaneter.

Titel: MSX - programmeren in machine¬
taal

Auteur: M.B. Immerzee1
Uitgeverij: De Muiderkring
ISBN: 90 6082 260 9
Prijs: f32,50

Het boek telt 167 pagina's en wordt in
twee delen verdeeld: het eerste deel
met 100 pagina's gaat over de micropro¬
cessor in het algemeen en later
overgaande op de Z80 processor in het
bijzonder. Het tweede deel gaat in op
de MSX-computer en is voor de wat
gevorderde machinetaal programmeur
eventueel interessanter. Het hele boek
is echter bedoeld voor de beginnende
machinetaal programmeur, die niets weet
van de mogelijkheden die zich op dit
gebied manifesteren. Juist voor deze
programmeur is het eerste deel didac¬
tisch goed geschreven en behandeld de
mogelijkheden, die voor hem van belang
zijn in combinatie met de MSX-computer
op een later tijdstip. Allerlei adres¬
seringen en sprongen worden behandeld,
evenals de microprocessor in het alge¬
meen. Dit deel wordt afgesloten door de
instructieset van de Z80, overzichte¬
lijk verdeeld over twaalf pagina's. Het
tweede deel begint met de geheugeninde-
ling van de MSX-conputer, slotselectie
en het invoeren van machinetaal
programma's. Vervolgens wordt ingegaan
op de bijzonderheden van BASIC en hoe
de BASIC- regels in het geheugen staan
weggeschreven met behulp van tokens.
Hier beginnen ook de eerste kleine
machinetaal programma 's om de hoek te
kijken. In- en uitvoer naar beeldscherm
en printer worden behandeld, evenals
het werken met toetsenbord en cassette-
deck. De videoprocessor en de BASE-re¬
gisters kermen kort aan de orde, naast

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 32

bewegende beelden, verplaatsen van het
schermgeheugen, de patroongenerator, de
grafische mode, de sprites en niet te
vergeten de hoge resolutie mode en de
meervoudige kleuren mode. Tenslotte
eindigt het boek met de ROM-routines
voor allerlei doeleinden binnen de
BIOS, die toegankelijk zijn voor de
gebruiker. Een boek dat vooral voor de
beginnende machinetaal progranmeur zijn
diensten kan bewijzen.

Titel: MSX2 machinetaal handboek
Auteur: H. Klopper en M. Ie Belle
Uitgeverij: Stark Texel
ISBN: 90 6398 915 6
Prijs: f42,90

Beide auteurs hebben een groot aantal
boeken op hun naam staan en hebben zich
dien overeenkomstig bezig gehouden met
de MSX ontwikkelingen en dus MSX2. In
feite is het machinetaal handboek voor
MSXl machines, dat met enkele routines
is uitgebreid voor MSX2. Met andere
woorden een aantal zaken zijn verduide¬
lijkt en aangepast. Ook dit boekje,
zoals trouwens praktisch alle machine¬
taal boeken, begint met een inleidend
praatje over getalstelsels en allerlei
bijkanende zaken. Gelukkig heel kort en
beknopt gehouden, waardoor veel
machinetaal programneurs beter aan hun
trekken kanen. Alhoewel de beginnende
machinetaal progranmeur meer moeite zal
hebben met het vervolgen van de
handelingen, maar de rest wordt
gelukkig aardig uitgelegd en is
begrijpelijk geschreven. BASIC met zijn
tokens, het geheugen, de videochip, de
microprocessor en niet te vergeten het
rekenen met bits en de verschillende
adresseringsmethodes kanen daarna aan
de orde. ROM-routines en de hooks kanen

aan bod en tenslotte worden enkele
programma voorbeelden gegeven, zoals
een cassette-diskette omzetting.
Appendices sluiten het geheel af,
waaronder een disassenbier, hooks,
I/O-tabellen, BlOS-routines en de
systeenvariabelen. All met al een
interessant boek, omdat de MSX2
bezitter van praktisch alles op de
hoogte kont, van wat zijn machine kan
en wat hij eruit kan halen.

Titel: MSX BASIC met VPOKE en sprite

toepassingen

Auteur: J.G. Ottenhoff

Uitgeverij: Stark Texel

ISBN: 90 6398 372 7

Prijs: f27,50

De schrijver van het boek gaat op een
populaire wijze met de lezer on, een
manier die vele, vooral BASIC program¬
meurs, zal aanspreken. In heldere
spreektaal gaat hij in op allerlei
zaken betreffende het progranmeren in
BASIC, want de auteur gaat ervan uit
dat de meeste BASIC programmeurs wel
weten hoe ze moeten programmeren, maar
dat er veel meer uit de MSX-ccmputer is
te halen dan de meeste programmeurs
weten. Dit zou een van de redenen zijn,
aldus de schrijver, dat er - naar
verhouding - vrij weinig wordt gepro¬
grammeerd. Het uitgangspunt vormt, het
kan dan ook niet anders, dat de lezer
met BASIC als programmeertaal op de
hoogte is en alleen een aantal dingen
wil lezen die hem het een en ander
verduidelijken, waardoor hij ineens zin
krijgt om dat programma dat allang in
de kast ligt, eruit te halen en af te
maken waar hij/zij gestopt is. Het boek
heeft als leidraad het schermbeeld en
hoe daarmee moet worden omgegaan. Na
een algemene inleiding volgt een
gedeelte dat doorspekt wordt met
programmavoorbeelden. Interessant is
ock aan het einde van het boek de
opgenanen listings van programma's,
waarin een aantal besproken zaken
duidelijk naar voren worden gebracht.

In het kort kan men stellen dat met dit
boek een andere wereld voor de meeste
BASIC programmeurs open gaat, alleen al
door de manier waarop het is geschre¬
ven. Het aanraden waard.

MSX-MOZAIK j aiuari-februari 1987 pag. 33

Foutmeldingen

Foutmeldingen anders

Het programma Foutmeldingen anders in het september/oktober nummer van MSX- MOZAIK
klopt in het geval dat de gebruiker in de directe modus werkt. Het werkt echter
niet als men aan het programmeren is. Het programma is zodanig aangepast door de
heer Stam, dat het nu ook werkt als in de programmeer modus. De versie voor de
directe modus kende twee kleine foutjes, die per ongeluk in het blad zijn
verschenen:

110 'H' moet zijn '&H'

130 PRINTUSR0(KLAAR MET moet zijn
130 PRINTUSRO("KLAAR MET

Het programma in de programmeer modus
ziet er als volgt uit:

10 ' Foutmeldingen in het Nederlands
20 ' Aanpassing voor program mode
door A. Stam

30 ' Eerst invoeren: ROMRAM
40 ' let op de spaties en eventuele
punten in de DATA!

50 AD-&H3D76

60 READA$:IFA$="END"THENNEW
70 F0RG=1T0LEN(A$)

80 P0KEAD,ASC(MID$(A$,G,1)):G0SUB110
90 NEXTG

100 P0KEAD,0:G0SUB110:G0T060

110 AD=AD+1:RETURN

120 DATA"NEXT zonder F0R "

130 DATA"Spelfout "

140 DATA"RETURN zonder G0SUB »

150 DATA"DATA tekort"

160 DATA"Foute functie-aanroep"

170 DATA"Te groot"

130 DATA"Geheugen op "

190 DATA"0nbekend regelnummer "

200 DATA"Subscript corresp.niet"

210 DATA"Array bestaat reeds"

220 DATA"Deling door nul "

230 DATA"Alleen in pr.!"

240 DATA"Variabelefout"

250 DATA"Stringruimte tekort"

260 DATA"String te lang "

270 DATA"Te veel string-functies
280 DATA"Kan nt. verder"

290 DATA"Foute DEF FN-functie
300 DATA"I/0-fout "

310 DATA"Fout geSAVEd"

320 DATA"Gn RÉSUMÉ"

330 DATA"RESUME zonder fout "
340 DATA"0nbekend foutnr. "

350 DATA"Parameter ontbr"

360 DATA"Te veel ingetypt "
370 DATA"Teveel inFIELD"

380 DATA"Inwendige fout"

390 DATA"Fout filenummer"

400 DATA"File niet gev."

410 DATA"File reeds open "

420 DATA"Input na einde"

430 DATA"Filenaam fout"

440 DATA"Directe opdracht"

450 DATA"Geen random 1/0 "

460 DATA"File nt. open"

470 DATA"END"

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 34

689022

Irüï

handboeken

leerboeken

software

Wij hebben ons gespecialiseerd in nederlands-
talige computerhandboeken. Geen vertaalde
buitenlandse uitgaven, die vaak handelen over
apparaten die in Nederland niet te koop zijn,
maar praktische, handige en duidelijk geschre¬
ven boeken van nederlandse auteurs, toege¬
spitst op de interesses van nederlanders.

MSX Basic handboek voor iedereen

Voor zowel de professionele program¬
meur als voor de amateur is het Basic
handboek de ware steun en toeverlaat.
ISBN 90 6398 100 7 prijs f 49,95

MSX Disk handboek voor iedereen

Alles over het Basic in verband met de
schijveneenheid. Voor de Disk gebrui¬
ker een aanvulling op het Basic hand¬
boek.

ISBN 90 6398 407 3 prijs f 28,80

MSX DOS handboek voor iedereen

Volledige behandeling van het eerste
professionele MSX operating system:
het MSX DOS.

ISBN 90 C398 674 2 prijs f 26,75

MSX Quick disk handboek voor iedereen

Behandeling van alle Quick disk kom¬
mando '$. Voor de Quick disk gebruikers
een aanvulling op het Basic handboek.
ISBN 90 6398 254 2 prijs f 23,70

MSX Zakboekje

Alle belangrijke gegevens voor de Basic-
en machinetaalprogrammeur, zover
mogelijk in de vorm van tabellen.

ISBN 90 6398 888 5 prijs f 19,70

MSX Machinetaalhandboek

Om het uiterste uit uw MSX computer
te halen. De meeste machinetaalfunkties
worden aan de hand van duidelijke voor¬
beelden zeer uitvoerig uitgelegd.

ISBN 90 6398 735 8 prijs f 34,80

/Machinetaal
handboek

j HaroKloHH

Wartel LeBde

MSX Basic voor kinderen

Alle onderdelen van programmeertech¬
nieken die niet beslist nodig zijn,
worden niet behandeld. Ben kursus
programmeren voor kinderen vanaf de
leeftijd van 8 jaar.

deel 1 ISBN 90 6398 084 1 prijs f 19,70
deel 2 ISBN 90 6398 304 2 prijs f 24,75

/ MSX software plus /

MSX Introtape

MSX wordt op een vriendelijke en on¬
derwijzende manier vanuit nut bij de
gebruiker geïntroduceerd.

ISBN 90 6398 148 1 prijs f 36,10

MSX Script

Een volledig menu-gestuurde nederlands-
talige tekstverwerker met heel veel
funkties.

ISBN 90 6398 189 9 prijs f 59-

MSX Draws

Tekenprogramma; al binnen 10 minuten
uw eerste technische of kreatieve teke¬
ning maken op uw MSX computer.

ISBN 90 6398 754 4 prijs f 48.40

A CJ Groenevdd

BASIC

handboek

De meest komplete kursus MSX Basic in

drie delen, gericht op de beginnende
programmeur. Zowel voor individueel
als voor schoolgebruik. Opdrachten-
boekjes toetsen de opgedane kennis. In
elk deel is een voorbeeldprogramma op¬
genomen, dat ook op kassette verkrijg¬
baar is. Het vierde deel (nieuw!) in deze
serie geldt als MSX2 leerboek, een aan¬
vulling op de delen 1 toten met3.
Leerboeken: prijs f 24,75
deel 1 ISBN 90 6398 649 1
deel 2 ISBN 90 6398 769 2
deel 3 ISBN 90 6398 516 3
deel 4 ISBN 90 6398 737 4
Opdrachtenboekjes: prijs f 11,10
bij deel 1: ISBN 90 6398 596 7
bij deel 2: ISBN 90 6398 556 8
bij deel 3: ISBN 90 6398 516 9
bij deel 4: ISBN 90 6398 868 C
Programmakassettes: prijs f 32,80
bij leerboek deel 1 ISBN 90 6398 656 4
bij leerboek deel 2 ISBN 90 6398 566 5
bij leerboek deel 3 ISBN 90 6398 526 6

MSX2 Basic handboek

Onmisbaar handboek, de meest komple¬
te ruggesteun voor iedere MSX2 gebrui¬
ker.

ISBN 90 6398 221 6 prijs f 57,05

MSX2 Disk/Dos uitbreidingshandboek

De volledige behandeling van het MSX2
Disk Basic en het MSX Dos. Verder
praktische tabellen, duidelijke afbeeldin¬
gen en zinvolle voorbeelden.

ISBN 90 6398 222 4 prijs f 37,85

M$X2 Utility-Toepassingshandboek

Een bibliotheek van hulpprogramma's
die onontbeerlijk zijn voor elke MSX-er.
Alle programma's zijn geschikt voor
zowel MSX als MSX2 computers.

ISBN 90 6398 223 2 prijs f 30,05

MSX2 Zakboekje (in voorbereiding)

Alle belangrijke gegevens voor MSX2
Basic- en machinetaalprogrammeurs.
Een naslagwerk voor alle MSX- en
MSX2-ers.

ISBN 90 6398 224 0 prijs f 27,75

( MSX truuks en tips /

MSX Truuks en tips (reeks)

Programmeren is en blijft een kunst.
Daarom vindt u in Truuks en tips een
enorme sortering truuks, tips, routines
en programma's, die als het ware alle¬
maal wieltjes vormen die u niet voor de
tweede maal hoeft uit te vinden. Boor¬
devol slimmigheidjes en listigheden,
soms in machinetaal; in elk geval altijd
razend interessant.

deel 1 ISBN 90 6398 900 8 prijs f 25,15

deel 2 ISBN 90 6398 340 9 prijs f 25,15

deel 3 ISBN 90 6398 910 5 prijs f 25,15

deel 4 ISBN 90 6398 897 4 prijs f 25,15

deel 5 ISBN 90 6398 745 5 prijs f 25,15

deel 6 ISBN 90 6398 879 6 prijs f 25,15

deel 7 ISBN 90 6398 789 7 prijs f 25,15

truuks en tips
deel 1

A.C.J. Groene veld

MSX kompleet

MSX Computers en printers aansluiten
en gebruiken

Aansluiten, programmeren van printers,
grafische modes, zelf tekens definiëren...
ISBN 90 6398 405 7 prijs f 27,75

MSX Verder uitgediept
Alles over peeks en pokes, RAM en
VRAM adressen, diskloader utility, be¬
veiligingen en interessante programma's.
ISBN 90 6398 447 2 prijs f24,10

MSX Praktijkprogramma's

De gegeven programma's zijn van uitge¬
breid kommentaar voorzien.

ISBN 90 6398 437 5 prijs f 24,75

MSX en MSX2 mogelijkheden
Wat kan, wat mankeert, wat kan ik met
mijn computer. Het programma onder¬
zoekt volledig de goede werking van
MSX en MSX2 computers.

ISBN 90 6398 606 8 prijs f 29,80

/ MSX2 software plus /

FISTAN

Geavanceerd professioneel softwarepak¬
ket voor financiële administratie, met
bijzonder grote kapacifeiten en een zeer
groot aantal menukeuzen. Kapaciteits-
richtgetallen: 2000 debiteuren, 2000
krediteuren, 2000 openstaande posten
en 10.000 mutatieregels (afhankelijk
van de ops/agkapaciteit van de aangeslo¬
ten diskdrive(s)). Voorzien van uitge¬
breide handleiding en veiligheid tegen
kopiëren van afgebroken verwerkingen.

Interaktieve boekingsmethode volgens
dagboek methode: kas, bank, giro, me¬
moriaal en in- en verkoopfakturen.
Vanaf de programmadiskette kan indien
gewenst nog een tweede administratie
worden in ge richt.

ISBN 90 6398 819 2 prijs f 300,50

FASTAN

Geavanceerd professioneel programma
voor professionele fakturering met een
groot aantal in ge bouwde extra's voor
optimale kwaliteit en betrouwbaarheid.
Mogelijkheid tot volledige fanandë/e
vastlegging in FISTAN. 1 januari 1987
ISBN 90 6398 889 3 prijs f 300,50

Schrijf zelf een boek of een commercieel softwareprogramma

Er zijn professionals en hobbyisten die veel kennis bezitten over zaken die nog niet in boeken te vinden zijn. Wij zijn op zoek naar
zulke mensen. Wanneer u tegen schrijven opziet, kunnen wij u helpen. Ook wanneer u een goed programma heeft geschreven voor MSX,
IBM of IBM-compatible computers, kunnen wij dat wellicht op kommerciële basis voor u uitbrengen. Aarzel niet en bel ons! Dat
telefoontje kan de eerste stap betekenen naar een lukratieve toekomst! _

Bel of schrijf voor een kompleet
MSX uitgaven overzicht:

uitgeverij STARK-TEXEL

postbus 302 1794 ZG Oosterenci tel 02223 661

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 35

COMX PL-80 printer-plotter

COMX PL-80

een plotter/printer voor de MSX

Enkele maanden zijn we reeds in het bezit van een printer/plotter met als type-aan-
duiding PL-80 van COMX. In eerste instantie gaat het hierbij on een plotter, die de
mogelijkheid bezit om tevens op een eenvoudige wijze gebruikt te worden als
printer. Zo kan dit apparaat worden gebruikt voor het afdrukken van bijvoorbeeld
brieven, waarbij kwaliteit voorop moet staan. Zoals praktisch iedere plotter/prin¬
ter zijn ook bij het afdrukken net de PL-80 de karakters wat aan de smalle kant in
vergelijking met een matrixprinter. De tekens kanen dunner op papier, maar wel mooi
en gelijkmatig.

De PL-880 kan 80 tekens per regel
afdrukken, waarbij een mogelijkheid
bestaat om om te schakelen naar 40
tekens per regel, of indien van een
tekstverwerker gebruik wordt genaakt,
dan past hij zich daarop aan. In
tegenstelling tot de bekende
matrixprinters, moet de gebruiker bij
het afdrukken geduld hebben, want de
snelheid bedraagt in de letter mode
ongeveer 10 tekens per seconde. Als
voorbeeld kan daarnaast worden gegeven
dat de meeste letterwiel (margriet ofte
wel daisywheel) printers afdrukken met
een snelheid vanaf 15 tekens per
seconde. Een handigheid is dat deze
printer/plotter beschikt over
insteekgleuven, waarin zogenoemde
cartridges kunnen worden ingestoken.
Deze ROM-packs zijn los verkrijgbaar.

De cartridges bevatten extra karakter¬
sets, zoals italic, emphasized enzo¬
voorts. De gebruiker is zelfs in staat
om zelf een eigen karakterset te
ontwerpen, waarbij voorop staat dat een
EPROM programmeerapparaat onontbeerlijk
is. Het nieuwste op dit gebied is een
MSX- ROM-pack, die alle karakters van
de MSX aan kan, vanaf 0 tot en met 255,
en dat met behoud van de drie standaard
karaktersets, die het apparaat bevat.
Het tot stand kernen van deze cartridge

heeft wel voor de nodige spanning
gezorgd, omdat na afloop nog slechts
vier byte over was van de 8 kbyte
EPROM.

De MSX-module bevat in totaal vijf
karaktersets, waaruit op een eenvoudige
wijze kan worden gekozen door middel
van een LPRINT-opdracht, als volgt:

LPRINT CHR$(12);"2"

Uit de beschikbare karaktersets wordt
nu nimmer twee gekozen. De betekenis
van de nummers 0 tot en met 5 zijn:

0 = standaard karakterset

1 = italic

2 = emphasized

3 = outline

4 = MSX karakterset van 0 tot en met 31

5 = MSX karakterset van 32 tot en met
255

Wil men dus overschakelen naar de
normale MSX karakterset van 32 tot en
met 255 dan wordt de opdracht als volgt
gedefinieerd:

LPRINT CHR$(12);"5"

Voor de karakters van 0 tot en met 31
wordt de "5" veranderd in een "4" en

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 36

meet bovendien het getal 64 bij de
gewenste code worden opgeteld. Bijvoor¬
beeld het afdrukken van de 'smile',
geschiedt dan als volgt:

LFRINT CHR$(12);"4";CHR$(65)

De volledige MSX-karakterset ziet er op
deze printer/plotter als volgt uit:

!• + I - n LJ X/\-
5/

S " # $ * & ’ Cl*+i - . / 0 1 2 3 4 5 5 7 8 9 1 » < = >?a^3C

HIJKLMN0PQRSTUUi4XY2Cv]''_ < &bcde IgH i j k
pqrstuvwxyzf ! }*'Cüé&&&4cêëèï T i ^ 4 É ï € H

ÖÜ$£¥P, f4IÓÜfiN49ó’--'5{>S'«»^5ÏTÖÖUÜÏÏij > 4" 0

s , - ■ a I / I I ■ ^ ► 4 X H ■ I ■ <x i T n 2

0 !5 5 » a ( n ï t >< f J f ' 1

D E F
l m n
ö u ü
K ff S
a u y

Het plotten gebeurt niet alleen snel,
maar bovendien nauwkeurig, iets wat bij
dergelijke plotters niet vaak voorkomt.
In dit geval kunnen voorbeelden van
plotters aanhalen, die beduidend hoger
in prijs liggen en een veel slechtere
kwaliteit bieden. In principe fungeert
de plotter het lekkerste bij 80 grams
papier, wat ook wel gewoon kopieerpa-
pier wordt genoemd. Dunner papier wordt
afgeraden, waarbij 70 gram toch wel tot
het minimale gewicht behoort. Het
papier van 80 gram in het formaat A4
kan in iedere boekhandel worden
aangeschaft. Het plotten kan in vier
verschillende kleuren plaatsvinden met
in feite de gebruikelijke comrando's,
zoals DRAW, MOVE, AXIS, CHANGE PEN
enzovoorts. Deze opdrachten kunnen ook
vanuit MSX-BASIC worden opgeroepen,
door gebruik te maken van de LPRINT-op-
dracht, zoals

LPRINT ”J3"

waarin "J" de functie vervult van
CHANGE PEN, met andere woorden verwis¬
sel van pen en maak daarbij gebruik van
pen 3, de groene. In de handleiding
zijn een aantal voorbeeldprogramma's
opgenanen, die allemaal op een eenvou¬
dige wijze omgezet kunnen worden naar
MSX-BASIC. De meeste programma's werken

MSX-MOZAIK j aiuari-februari 1987 pag. 37

Spiral-Triangles

10 REU UOORBEELDPROGRAMMA«

20 REM SPIRAL TRIANGLES
30 REM GOOR MSX 1/2

40 LPRINT CHR$C13D
50 L-400
60 P=3.141593#

70 LPRINT "O"

80 LPRINT "M450,"+STR$C-L1+"0"

90 FOR 1=0 TO 119
100 J=I*P/180

110 LPRINT "M"+STR$CINTCL*SlNCJnD + ", "+STR$CINTCL*COSCJD)3

120 LPRINT "D"+STR$C INTCL*S1NC J+2XP/3D 3 D + " , "+STR$C INTCL*COSC J+2*P/3I DI

130 LPRINT "D"+STR$CINTCL*SINCJ+4*P/'33 3 3 + "," + STR$CINTCL*COSCJ+4*P/333I

140 LPRINT "D"+STR$C INTCL*SINC J ) D 3 + " > ,, +STR$C INTCL*COSC J 1)1

150 L=L/C2XSINCP/6+P/1801I

160 NEXT I

170 LPRINT "H"

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 38

Tips en truuks deel 1

TIPS en TRUUKS (deel 1)

Wanneer je ruim een jaar met een MSX-computer hebt 'gespeeld' en je praat daarover
met mensen, die net met een dergelijke computer zijn begonnen, dan kom je tot de
ontdekking dat je in de loop van de tijd door experimenteren, het lezen van boeken
en onze 'vakbladen' en overleg met mede MSX-ers bent gaan beschikken over een
aantal handigheidjes, die voor een net beginnende MSX-er onder de categorie 'Tips
en truuks' voor de gebruiker vallen.

Nu kennen de meeste MSX-tijdschriften
wel een beginnersrubriek, maar dan gaat
het meestal om een inleiding in BASIC
of een inleiding in de voor een
beginner zeer duistere machinetaal,
terwijl de Tips en truuks reeks van
Uitgeverij Stark meer nut zal hebben
voor mensen die zelf programma's willen
schrijven. Vandaar dat we met de
redactie van dit blad hebben besloten
om eens een artikel aan die categorie
'gebruikers-tips ' te wijden.

Wanneer dit artikel inderdaad in een
behoefte zou blijken te voorzien, dan
zou overwogen moeten worden om daar een
soort van vervolg-serie van te maken.

De redactie is in dat geval uiteraard
bereid om door lezers ingezonden tips,
handigheidjes enzovoorts te verzamelen.

Na deze inleidende babbel, vervolgen we
met het eerste (?) deel.

Hoe krijg ik mijn programma 's op
diskette?

Er zijn heel wat MSX-ers die beginnen
met een cassetterecorder om programma's
te laden en op te slaan. Dat heeft
trouwens niet altijd nadelen: zo kun je
tijdens het laden van sommige
programma's nog even snel een paar
boodschappen doen.

Na verloop van tijd doet dan een

diskette station ofte wel een diskdrive
zijn intrede (een overstap naar een
losse drive of een MSX-2 computer) en
dan ontstaan vaak de problemen, zoals
die in de titel van deze aflevering
zijn bedoeld. Met 'gewoon' BASIC (te
laden met CLOAD bij cassettegebruik)
lukt het meestal wel, maar bij bijvoor¬
beeld machinetaal programma 's kcm je in
de moeilijkheden.

Vooraf nog enkele opmerkingen:

Dit artikel is bedoeld voor diegene die
ook bij hun aangestelde commerciële
software willen profiteren van de
grandioze mogelijkheden van een
diskdrive on programma's flitsend snel
en betrouwbaar te laden.

Het is op zich niet onredelijk dat bij
sommige programma's niet zal lukken.

Dit is bijvoorbeeld het geval bij de
meeste programma's van Aackosoft
(gelijk al een tip overigens), maar die
firma brengt de meeste van haar
programma's dan ook uit op diskette.

Bij andere softwarehuizen is dat echter
al te vaak niet het geval en dan kun je
je dure aanschaf niet gebruiken, zoals
je dat waarschijnlijk van te voren had
bedacht. Welnu ...

TIP 1: gebruik altijd een klad-diskette
om te proberen of een bepaald programma
op diskette gezet kan worden.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 39

Als er iets mis gaat, en dat wordt vaak
ganerkt als het te laat is, dan KAN de
zogenoemde directory (inhoud) van de
schijf, waarin door het systeem wordt
bijgehouden waar welk programma op de
schijf ligt opgeslagen, om zeep worden
geholpen. De schijf moet dan opnieuw
worden geformatteerd (CALL FORMAT,
enzovoorts), waardoor alle programma"s
op die schijf verloren gaan.

TIP 2: Maak altijd gebruik van de
mogelijkheid van Disk-BASIC om bij het
op de schijf zetten van een programma
aan te geven wat voor soort programma
het is.

Na het commando FILES (of DIR bij
MSX-DOS) kan je altijd zien of een
bepaald programma in BASIC of in
machinetaal op schijf is gezet. Wat te
denken van de volgende suggesties:

- BASIC wordt op schijf gezet met de
toevoeging .BAS of .BAT (dus SAVE
"NAAM.BAS"). N.B.: BASIC kan van
cassette worden geladen met CLOAD (na
wegschrijven met CSAVE) en LOAD"CAS:"
of MERGE"CAS:" (na weggeschreven te
zijn met SAVE"CAS:"). In deze laatste
gevallen gaat het om een zogenoemd
ASCII- formaat, een internationale
standaard voor gegevensopslag bij
computers.

- ASCII zetten we op schijf met de
toevoeging .ASC en de toevoeging ,A na
de programmanaam (dus
SAVE"NAAM.ASC",A). N B : Dergelijke
ASCII-files kunnen ook ingelezen worden
op een computer met GW-BASIC (IBM
computers en compatibele machines).
ASCII-files worden meestal van cassette
geladen met RUN"CAS:", maar dat
vergeten we even.

- Machinetaal zetten we op schijf met
de toevoeging .BIN (dus
BSAVE"NAAM.BIN", beginadres, eindadres,
executie-adres (geen paniek, want de
uitleg volgt).

TIP 3: Zorg dat je een programma hebt
dat de inhoud van een cassette op een
beeldscherm kan tonen.

De cirkelzaag muziek, zoals de geluiden
op een computer cassette ook ?-el
worden genoemd, bestaan voor menselijke
oren uit fluittonen, gevolgd door
krassende en piepende geluiden. De
fluittonen leiden meestal naar een
zogenoemde HEADER, waarin de naam van
het programma (FOUND: NAAM) en het
formaat (BASIC, machinetaal enzovoorts)
en bij machinetaal de geheugenadressen
zijn opgenomen. Tegenwoordig zijn er
programma 's, die deze informatie kunnen
lezen en op het scherm kunnen weerge¬
ven. Het bekendste voorbeeld hiervan is
waarschijnlijk TapDir (MSX ccmputer
magazine, dat ook door de NOS is
uitgezonden), maar er zijn ook commer¬
ciële programma's met dezelfde functie.

TIP 4: Bewaar de gegevens, die via dat
index programma worden verkregen.
(Hetzij door de printer met het
programma mee te laten lopen, zoals bij
TapDir kan, hetzij door pen en papier
te gebruiken.) Het zal duidelijk zijn
dat de drie geheugenadressen (zie Tip
2) bij machinetaal erg belangrijk zijn
en goed genoteerd moeten worden. In de
meeste gevallen gebeurt de weergave op
het scherm in hexadecimaal: een
combinatie van vier cijfers en/of
letters (bijvoorbeeld C800). U moet
daar altijd &H voorzetten!

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 40

TIP 5: Vergeet voorlopig die program¬
ma's, waarin je 'Unknown', ???? of iets
dergelijks tegenkomt. Dergelijke
programma 's kunnen normaal gesproken
niet afzonderlijk worden ingelezen en
dus straks ook niet op diskette worden
gezet.

TIP 6: Pas straks op met machinetaal
programma's, die het geheugengebied
gebruiken, waarin het systeen Disk—
BASIC heeft geplaatst. In het algemeen
gesteld is elk geheugenadres boven
59.000 (in hex &HHE678) niet bruikbaar
bij disk-gebruik. Je moet dus oppassen
bij programma's, waarbij bijvoorbeeld
het eindadres (middelste) of het
executie=adres (het laatste) volgens
het index- programna in dit gebied
terecht komt.

Nu wordt het dan toch tijd voor een
paar truuks!

Vooraf: Als je je maar aan Tip 1 houdt,
kan er in feite maar weinig mis gaan.

De computer kan na het inladen van een
programmadeel 'op slot gaan' (even
uitzetten of resetten is daarna het
motto), de drive kan plotseling gaan
draaien (zelfde oplossing) of - zoals
vermeld - de directory van de schijf
gaat naar de knoppen (opnieuw formatte¬
ren) .

TRUUK 1: Probeer het originele pro¬
gramma te laden zonder
executie-opdracht.

- BIOAD"CAS:" in plaats van
BIOAD"CAS:",R

- L0AD"CAS:" in plaats van RUN"CAS:" of
LQAD"CAS:",R

- CLOAD zonder F5 in te drukken.

De uitwerking voor BLOAD-programma 's
volgt hierna. We beginnen eerst met de
afdeling met een BASIC laadprogramaat-
je.

TRUUK 2: Bestudeer het met L0AD"CAS:"
of CLOAD ingeladen programma.

Simpel en toch eenvoudig: na de OK-mel-
ding van de ccmputer kan je het zojuist
ingeladen programma bijna altijd gewoon
listen. In vrijwel alle gevallen zal je
in de listing een of meer regels
aantreffen met een laadinstructie,
zoals bijvoorbeeld BLOAD"CAS:",R.
Uiteraard zit er een logica tussen de
via TIP 4 verkregen inhoud van een
programma en de laadinstructie in het
nu geliste prograirmaatje. Zijn bijvoor¬
beeld drie in machinetaal geschreven
programmadelen te voorschijn gekomen
met TapDir, dan vindt je in de lader
meestal drie BLQAD- opdrachten.

TIP 7: Vergeet voorlopig de program¬
ma 's, waarbij deze

'een-op-een-verhouding' niet aanwezig
is en

TIP 8: verwacht problemen bij die
gevallen, waarin in de lader
BLOAD"CAS:” in plaats van BLOAD"CAS:",R
staat.

Bij bijvoorbeeld GunFright vind je in
de listing eenmaal BLOAD"CAS:",R,
terwijl volgens TapDir nog twee
machinetaal programma's volgen. Die
worden dus ingeladen door een instruc¬
tie in het eerste machinetaal gedeelte.
Bij bijvoorbeeld verschillende program¬
ma 's van Kuma staat in de lader voor
een van de delen BLOAD"CAS:", terwijl
dat deel bij het inladen toch automa¬
tisch wordt opgestart. Voor deze eerste
aflevering moeten dergelijke program-

MSX-MOZAIK j aiuari-februari 1987 pag. 41

ma's tot de categorie 'kan niet op
disk' worden gerekend.

TRUUK 3: Breng de nodige wijzigingen in
de lader aan. Dit gaat net als bij het
verbeteren van een fout in een listing
van een zelf ingetikt programma.. We
moeten nu het volgende doen:

1. Bij het inladen van een diskette
moet altijd de naam van het te laden
programma worden vermeld. Dus: in
plaats van tweemaal BLOAD"CAS:",R
bijvoorbeeld BLOAD"NAAMl" en
BL0AD"NAAM2".

2. Die namen mogen niet een tweede keer
op de diskette worden gebruikt (dat kan
trouwens ook niet, bij de tweede keer
opslaan met dezelfde naam, wordt de
eerste gewoon overschreven en is
daarmee voorgoed verdwenen!!)

3. We kunnen nu de wijzigingen in de
lader aanbrengen. Bij machinetaaldelen
veranderen we BLOAD"CAS:",R of
BLOAD"CAS:NAAM",R of BLOAD"NAAM",R in
BLOAD"NAAM?.BIN" (voor ? vult u een
getal in, een 1 voor het eerste deel
enzovoorts).

4. Als er meerdere BLQAD"CAS:",R
opdrachten in de lader voorkomen,
kunnen we ook op het veranderde
programma ,R achter de instructie
opnemen, maar ...

TRUUK 4: Zorg ervoor dat het laatste
machinetaaldeel altijd zonder ,R wordt
ingeladen. (Deze truuk is ook nodig als
er maar een machinetaaldeel moet worden
ingeladen.) De diskdrive heeft na een
laad- of save-opdracht even tijd nodig
om tot stilstand te komen. Als een
machinetaal programma nu gelijk na het
inladen wordt gestart, dan zal de drive
in veel van de gevallen blijven draaien

met mogelijk nogal vervelende gevolgen.
Het wachten top het tot stilstaan kernen
van de drive kunnen we overigens
automatisch laten verlopen: we voegen
een regel toe, waarin een wachttijd
voorkomt, bijvoorbeeld F0RX-1T0...:NEXT
(voor een Philips drive is 1500 een
redelijk veilige wachttijd, voor een
Sony drive kan beter 2500 worden
aangehouden.)

TRUUK 5: Voeg als laatste regel in het
programma een executie-opdracht toe.
Eenvoudig: met bijvoorbeeld TapDir
hebben we onder andere het executie—
adres van machinetaal programma 's (of
delen daarvan) gekregen. Bij program¬
ma's met meer BLOAD-opdrachten nomen
we, zoals gezegd het laatste deel (bij
een in te laden machinetaal programma
is de keus uiteraard niet moeilijk). We
voegen nu een laatste regel aan ons
programma toe:

DEFUSR=&Hexecutie-adres:X-USR(0)

We kunnen tot slot ons programma nog
eens listen ter controle en gaan het
vervolgens op schijf zetten en wel met
SAVE"NAAM.BAS" (uiteraard .BAS, want
het was toch een stukje BASIC programma
nietwaar).

TRUUK 6: Laad een-voor-een de verschil¬
lende machinetaaldelen met BLQAD"CAS:"
van cassette en schrijf dat stuk weg
naar schijf. Na het inladen volgt als
het goed is de OK-melding of de machine
gaat op slot of RESET zich zelf, in
deze laatste beide gevallen moeten we
dat programma maar even vergeten. Na OK
kunnen we het programma of het program-
madeel op diskette zetten, namelijk met
BSAVE"NAAM?.BIN",beginadres,eindadres,-
executie-adres (zie voor ? Truuk 3 en

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 42

voor adressen onder andere Tip 3).

TRUUK(je) 7: Gebruik de schermeditor
van MSX om de volgende prograirmadelen
op dezelfde manier te laden en op te
slaan. Op het scherm staat meestal een
stuk van de listing van onze lader, de
BLOAD"CAS:"-opdracht, daaronder
POUNDrNAAM, gevolgd door OK en de
ingetikte BSAVE-opdracht. Breng de
cursor naar de FOUND- regel en druk
eenmaal op de DEL-toets (handig bij
programmadelen, die zonder naam op
cassette staan of met dezelfde naam
voor elk deel), breng de cursor
vervolgens naar de BLQAD"CAS:"-regel en
druk op de RETURN- of ENTER-toets en
voila.

Na OK op de BSAVE-regel even NAAM
veranderen en ... de geheugenadressen
uiteraard! Zo worden alle delen van de
cassette naar de diskette overgezet. We
kunnen nu gaan proberen of het pro¬
gramma inderdaad van schijf kan worden
geladen.

TRUUK 8: RESET eerst de computer even
(RESET-knop bij enkele machines, net-
schakelaar bij andere of door middel
van POKE&HFF07,&HC 7 in te tikken en op
de ENTER-toets te drukken. Het is niet
altijd nodig, maar het is een kleine
moeite. Je kunt nu gewoon RUN"NAAM.BAS"
intikken en als het mee zit, nou dan
zit het niet tegen en start het
programma, zoals dat de bedoeling was.

De lader kan eenvoudig nog even worden
veranderd door LOAD"NAAM.BAS" in te
tikken, gevolgd door een LIST en Truuk
3 te herhalen.

We sluiten dit artikel af met ...

TRUUK 9: Maak zelf een BASIC-lader voor
programma's, die met BLOAD"CAS:",R
moeten worden geladen van cassette. Dat
komt namelijk vaak genoeg voor. Het op
schijf zetten van het (dus uit een
machinetaaldeel bestaande programma)
gaat zoals beschreven in Truuk 6. De
simpelste (geen CLEAR-opdracht nodig)
BASIC- lader ziet er als volgt uit:

10 CLS:KEYOFF:LOCATEO,10:PRINT"BIDAD"-
CHR$(34)"NAAM.BIN"CHR$(34)

20 LOCATEO, 12:PRINT "DEFUSR=&H_:-

X=USR(0)"

30 LOCATEO,8:PRINT" 'het hartjesteken'
40 NEW:END

Opslaan met SAVE"NAAM.BAS". Na een RUN
van dit programmaatje zie je het
tekentje van regel 30, een lege regel
(voor de cursor), BLOAD"NAAM.BIN", een
lege regel en regel 20 op het scherm
afgedrukt. De cursor zal op BLOAD
enzovoorts staan, hier kun je gewoon op
RETURN drukken! (We hebben immers een
schermeditor bij MSX).

De drive gaat lopen, computer zegt OK,
de cursor staat nu op de laatste regel.
We wachten tot het drive-lampje uit is
en ... drukken nogmaals op de RETURN-
toets.

Met deze simpele truuk kan je trouwens
ook een "LOAD-MENU" maken voor alle
programma op schijf.

J. van den Berg.

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 43

■JU KI

PROFESSIONEEL
PRINTEN MET DE
JUKI-MSX PRINTER6000

M.M.B. b.v. Vmkenveld2, 5249JP Rosmalen
Tel. 04192-19133, Telex 50471 mvbnl, Nederland

M.V.B. PvbA. Industrieterrein, Zwaluwbeek3,
2740 Beveren-Melsele. Tel. 03/252.44.00, België

PRINTEN DOE JE MET JUKI

MSX-MOZAIK januari-februari 1987 pag. 44

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "MSX Mozaik 1987 nummer 1"

See other formats